اينكه استعاذه كند ولى هميشه در تحت فرمان شيطان باشد ، مثل او مانند كسى است كه در پناه حصار و قلعه باشد و درندهاى از دور قصد او كند و او مكرر بگويد : پناه به اين حصار مىبرم از شر اين درنده . و ابدا داخل در قلعه نشود تا آن سبع برسد و او را به درد و مانند كسىكه دشمن بخواهد او را احاطه كند ، او به بزرگى پناه برد . شخص بزرگ بفرمايد : داخل در حصار من شود تا در أمان باشى . و او به زبان بگويد : داخل در حصار توام . ولى با دست خالى به ميان دشمنان رود . اطراف او را گرفته از بين ببرند او را . آن كس كه بسم اللّه مىگويد و از خداوند استعانت مىجويد و راه هوا و هوس مىپويد ، مانند همان پناه برنده به شخص بزرگ است ؛ زيرا كه معبود او شيطان و هوا است ؛ براى اينكه عبادت ، اطاعت و انقياد است نه غير آن ، كما قال اللّه تعالى
« أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
« 1 » » و قال
« أَ لَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ
« 2 »
»
« 3 » مراد در اين دو آيه شريفه جز پيروى هواى نفس و انقياد شيطان نيست ، نه اينكه مراد از عبادت سجده كردن باشد .
و « سمه » در لغت به معنى داغ است . چنان كه سمه سلاطين را بر مواشى و حشم او مىگذارند ، تا كسى جرئت نكند آنها را سرقت نمايد . بنابراين بسم اللّه اگر از روى حقيقت باشد ، داغ خداست و دارنده آن داغ ، از شر راهزنان و شياطين انس و جان در امان خداوند منان مىباشد . به همين خاطر است كه حضرت رضا عليه السّلام در تفسير بسم اللّه فرمود : « أى أسم نفسي بسمة من سماة اللّه عزّ و جلّ و هو العبودية فافهم و كن فيه صادقا و لا تكن كاذبا فتكون من الهالكين « 4 » . « 5 » يعنى : به گفتن بسم اللّه داغ و نشان بندگى خدا را بر خود مىزنم از داغهايى كه بر خلق خود زده و او عبوديت است . بفهم و راستگو باش و مباش دروغگو ، پس مىباشى از هلاكشوندگان . »
و توجه به اين مطلب براى اهل منبر أهم است : در تفسير نيشابورى از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده كه : روز قيامت مىآورند قومى را تا نزديك بهشت ، پس بوى بهشت كه به شامّ آنها رسيد و حور و قصور و نعم آن را مشاهده كردند ، خطاب مىرسد كه : برگردانيد ايشان را كه نصيبى از بهشت ندارند ببريد آنها را به آتش . برمىگردانند آنها را به حسرتى كه ما فوق ندارد . مىگويند : « لو أدخلتنا النّار قبل أن ترينا ما أريتنا من ثوابك و ما أعددت فيها لاوليائك كان أهون علينا ؛ يعنى : خداوندا اگر ما را داخل در آتش
هامش
( 1 ) . سورهء جاثيه ( 45 ) ، آيه 23 .
( 2 ) . سورهء يس ( 36 ) ، آيه 60 .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . بحار الانوار 89 / 230 . با اندكى تفاوت .
( 5 ) . كبريت احمر 23 .