« و هم و النّار كمن قدرآها فهم فيها معذّبون » . « 1 »
قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً
. « 2 » ترجمهء ظاهر آيهء مباركه : آيا خبر كنم شما را به زيانكارترين مردان از روى كردارها ؟ زيانكارترين مردمان در كردار آنانند كه كم و ضايع شد سعى و شتافتن ايشان به عملهاى نيكو نما در زندگانى دنيا . تفاسير مختلفه شده از آيهء مباركه از جمله فرمودند : مراد ، اهل بدعتاند يا جمعى كه عمل به ريا و سمعه كنند و يا به آن عجب نمايند كه حكم به بطلان عمل آنها فرموده و ايشان مىپندارد كه عمل نيكو بهجاى آورند فرداى قيامت كه روز حاقّه مىباشد كه حقيقت اشياء بروز و ظهور بنمايد همهء اعمال خود را ضايع و هباءا منثورا مىيابد
وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ * وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
. « 3 »
از ابو سعيد خدرى مروى است كه در قيامت جمعى هستند كه اعمال ايشان از كوههاى تهامه بزرگتر باشد چون در ترازو نهند آن را وزنى نباشد ظاهر شود مر ايشان را از جانب خدا از صنوف عذاب و فنون عقاب آنچه نبودند كه گمان داشته بودند كه به ايشان رسد ، يا هويدا گردد از خدا جزاى آنچه مظنهء ايشان نبوده باشد كه آن سيئات است بلكه آنها را حسنات پنداشته باشند و حال آنكه سيئات بوده باشد به جهت آنكه نه بر آن وجه بوده كه خداى خواسته و فرموده .
مروى است محمّد بن سكندر در حين موت جزع مىنمود پرسيدند : سبب چيست ؟
فرمود . أخشى أن يبدولى من اللّه ما لم احتسبه ؛ مىترسم ظاهر شود مرا آن چيزى را كه حسنات مىپنداشتم و حال آنكه سيئات بوده . از سفيان ثورى روايت كردهاند كه هرگاه اين آيه تلاوت مىنمود مىگفت : ويل لأهل الرّياء ! واى بر رياكاران را كه اعمال خود را نيكو پنداشته فردا به جهت عدم اخلاص آن برايشان هويدا شود . از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله پرسيدند از تفسير
وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ
« 4 » فرمودند : هى أعمال حسبوها حسنات فوجدوها فى كفة سيئات .
ملاحظه فرمائيد آقايان اعزّه اجلّه ممكن است و تصور مىفرمائيد از اجرت زنا يا ربا يا ثمن شراب اجارهء دكان به شراب ريز اجاره دهند يا معاملات غير مشروع نمايند چيزى
هامش
( 1 ) - « نهج البلاغه » خطبه 193 .
( 2 ) - سورهء كهف ( 18 ) ، آيهء 104 .
( 3 ) - سورهء زمر ( 47 ) ، آيهء 39 .
( 4 ) - سورهء زمر ، ( 47 ) آيهء 39 .