يتجاوز الآذان . و نيز فرمودند : العالم اذا لم يعمل بعلمه ، « 1 » در روايت ديگر فرمود : العالم اذا لم يكن تقيّا زلّت موعظته عن القلوب كما يزلّ المطر على الصّفا . من كلام بعض الحكماء :
اذا أردت ان يطيب عيشك فارض من الناس أن يقولوا أنت عديم العقل بدل قولهم أنت عاقل .
منماى به اين خلق مجازى خود را * مشهور مكن به نكتهسازى خود را
خود مىدانى كه اهل مجلس كورند * اى شمع چه هرزه مىگذارى خود را . « 2 »
با مردم چشم خود خطابت بايد * با كس نه سؤال و نه جوابت بايد
چشمى دارى و عالمى در نظر است * ديگر چه معلّم چه كتابت بايد . « 3 »
فى « الكشكول » أيضا قال بعض الحكماء : اذا قيل نعم الرّجل انت و كان احب اليك من أن يقال بئس الرجل انت ، فأنت بئس الرجل . « 4 » عريضهء يك نفر از شاگردان مرحوم حاجى سيّد احمد كربلائى كه از تلامذهء مرحوم آخوند ملا حسينقلى همدانى بوده - رضوان اللّه عليهما - به سيّد بزرگوار استادش مىنويسد : قدرى از تضّرع بنويس ! جواب مىنويسد : و بارى نوشته بودى در تضرّع و ابتهال هم چيزى بنويس تا اينكه نوشتجات ناقص نماند ، نمىدانم بر اين حرف خنده كنم يا گريه ! اى كاش بر دل مباركت زده مىشد و نوشته مىشد و إلّا برد كاغذ خيلى زدهاند و نوشتهاند فدايت اين مسئله و باقى مسائل راه آخرت آموختنى نيست بلكه نوشيدنى است ، تضرّع و ابتهال از درد سوز دل برمىخيزد درد پيدا كن آن خود تضرّع و ابتهال مىآورد .
آب كم جو تشنگىآور به دست * تا بجوشد آبت از بالا و پست
هرگز شنيده شد كه زن بچه مرده را گريه تعليم كنند يا زن آبستن را زائيدن بياموزند ؟ ! بلى نوحهگر را كه اجاره كنند حرفهاى زن بچه مرده را بگويد يا بازى زائيدن بخواهند در آورند محتاج به تعليم و آموختن خواهند بود و از اين فرمايش سر و كار معلوم مىشود به ذكر و فكر نپرداختهايد تا آتش فراق مشتعل گردد و همچنين در مجاهده هم كوتاهى نموده و مغرور شده و إلّا مجاهدهء صادقهء علم وجدانى به قبائج اعمال و افعال و سكنات و اخلاق مىآورد و اينها از دنائت مرتبهء ذات نفس است كه حقيقتا جهنّم روحانى است اگر كسى خود را فعلا و حقيقتا در جهنم ديد محتاج به آموختن تضرّع و ابتهال نخواهد بود
هامش
( 1 ) - بحار الانوار 2 / 39 .
( 2 ) - « كشكول » شيخ بهائى ص 2 / 84 .
( 3 ) - همان .
( 4 ) - همان .