دوستى ثناى آنها حركات آنها سكنات همه موقوف است : به چيزى كه موافق خشنودى خلق باشد براى اميد مدح آنها و ترس از مذمّت آنها . اين معنى از مهلكات است پس سزاوار نيست به ثناى مردم خوشحال و به مذمّت مردم ملول گردد . بلكه عرضه نمايد بر نفسش و عقلش و انصاف بدهد اگر موافق است آنچه ثناى كردند با حال خودش شكر خدا نمايد فرح و خوشحالى او به فضل خدا باشد بر او و آنچه منّت گذارده بر او از الطاف خود و قلب او سكونت پيدا نكند به مدح مردم بلكه غضب كند بر نفس خود براى طلب زيادى آنچه خدا به او عطا فرموده اگر خود را عارى مىبيند از ثناى خلق پس خوشحالى او از ديوانگى است مثال آن شخص است كه به انسانى استهزاء مىگويد سبحان اللّه چقدر زياد است بوى خوشى كه در احشاء او است چقدر پاكيزه است بوهائى كه از او مىوزد در وقتى كه به بيت الخلاء مىرود و آن شخص مىداند بوها و كثافت هائى كه در احشاء او است . « 1 »
عن هشام ابن الحكم قال : قال لى ابو الحسن موسى بن جعفر عليه السّلام : عبادت نشده خدا به چيزى افضل از عقل باشد عقل شخص تمام نمىشود مگر اينكه در او اين خصلتها باشد :
از شر و كفر او مردم در امان باشند ، از رشد و خير او مردم تمنّا داشته باشند ، زيادى مالش بذل شده زيادى كلماتش بازگرفته شده ، نصيب او از دنيا قوت باشد ، در تمام دهر از علم سير نشود ، ذلّت با خدا محبوبتر باشد نزد او از عزّت با غير خدا ، فروتنى نزد او محبوبتر باشد از شرف ، احسان كم از غير را زياد بيند احسان زياد از خود را كم بيند ، ببيند تمام مردم را بهتر از خود و خود را از همه بدتر . بدان يا هشام صبر بر تنهائى علامت قوت عقل است ؛ پس كسىكه شناخت خدا را ، از خلق كناره مىكند از اهل دنيا و راغبين در دنيا ، و رغبت مىكند در آنچه نزد خداست . خدا انيس او است در وحشت و صاحب او است در تنهائى و غناء او است در پريشانى و عزّتدهندهء به او است بدون عشيره .
هامش
( 1 ) - مجموعهء ورّام ، 1 / 183 .