محاسبهء نفس
در « مجموعهء ورّام » در باب محاسبهء نفس : و اعلمى يا نفس ليس للدّين عوض و لا للايمان بدل . « 1 »
ترجمه : بدان اى نفس نيست از براى دين عوضى و نه از براى ايمان بدلى .
يعنى اگر دين از دستت برود چيزى جاىگزين آن نخواهد بود . ولى الحال نمىفهمى ؛ زيرا از شراب محبت دنيا مستى و زنگ غفلت روى فهمت را گرفته وقتى خواهى فهميد كه سودى ندارد و آن بعد از مردن است البتّه حفظ دين مخصوصا در اين دوره بسيار مشكل است .
و ليكن اين عمل رهروان چالاك است * تو نازنين جهانى كجا توانى كرد
تأمّل كن در اين فرمايش صادق آل محمّد عليه السّلام كه در « انوار البهيّه » محدّث قمى روايت مىكند كه فرمود امام عليه السّلام : كسىكه در زمان غيبت بخواهد دين خود را حفظ كند ، كالخارط للقتاد « 2 » ، مانند كسى است كه بتراشد خارهاى آن درخت را با دو دست خود . « 3 » البتّه به قول حافظ :
كسى به وصل تو چون شمع يافت پروانه * كه زير تيغ تو هر دم سرى دگر دارد
چو خامه بر خطر فرمان او سر طاعت * نهادهايم مگر او به تيغ بردارد
كسى مىتواند اين راه را بپيمايد كه در شهرستان رضا بار افكنده باشد .
و باز در همان كتاب خطاب مىفرمايد امام صادق عليه السّلام به منصور : يا منصور ! و اللّه امر ظهور نخواهد شد تا اينكه بدان از نيكان جدا شوند ، ناپاكان از ميان پاكان تصفيه شوند ، اشقيا از سعدا ممتاز گردند . « 4 »
و فيه ايضا عن ابى جعفر عليه السّلام : مىفرمايد : صبح مىكند يكى از شما و حال آنكه خود را اهل اين دين مىبيند و شام مىكند در حالىكه از دين خارج شده ، شام مىكند خود را اهل دين مىداند امّا صبح مىكند از دين خارج شده ! « 5 »
و نيز در كتاب « انوار البهيّه » فرمايش مولى على عليه السّلام را به اصبغ بن نباته مشاهده كن مىفرمايد : يا اصبغ ! به آن خدائى كه جان على دريد اوست نخواهيد ديد آنچه دوست
هامش
( 1 ) - مجموعهء ورّام 1 / 248 .
( 2 ) - القتاد : شجر عظيم له شوك كالابره ، يعنى قتاد درخت بزرگى است كه خارهاى آن مانند سوزن است .
( 3 ) - انوار البهيه ، ص 186 .
( 4 ) - همان .
( 5 ) - همان .