( بيان اشتقاق اسم « اللّه » )
و در اشتقاق اسم « اللّه » بيست قول از علماى عربيت منقول است . و صاحب قاموس مىگويد كه اصح آن است كه « اللّه » علم است و اصل او « إله » است بر وزن فعال ، « 1 » به معنى مألوه ، « 2 » يعنى معبود .
[ قوله : « الأوّل بلا أوّل كان قبله » ]
الأوّل بلا أوّل كان قبله در نسخهء ابن ادريس ، « اوّل » دويم به فتح لام است بى تنوين .
( بيان اشتقاق لفظ « اوّل » )
و در اشتقاق لفظ « اوّل » ، ميان علماى عربيه اختلاف است . كوفيين مىگويند كه « اوّل » بر وزن « فوعل » است از « وأل » به معنى نجات يافت ؛ چه نجات در سبقت است ؛ يا از « وول » . و اين قول ، ضعيف است ؛ به سبب آنكه اوّل را به دستور افعل تفضيل تصريف مىكنند و به « من » مستعمل مىشود ؛ چون افعل تفضيل . و آنكه « اوّلة » مىگويند در مؤنث ، مشهور آن است كه از خطاى عوام است ؛ اما فقير در بسيارى از نسخ معتبره از تهذيب و استبصار ، در عبارت حديث ، لفظ « اوّلة » ديدهام كه به خطوط علماى اعلام بوده است و اين معنى موجب قوّت مذهب كوفيين است .
و بصريون مىگويند كه بر وزن « افعل » است از « وول » يا از « آل » « 3 » به معنى رجع .
و اولى آن است كه بگوييم : مشتق است از « وال » ، كه همزه را به واو قلب كردهاند . و
هامش
( 1 ) . نسخهء ب ، ج : « ألّاه است بر وزن فعّال » . در نسخهء د ، بدون تشديد است . آنچه در متن ضبط شده است ، از قاموس است .
( 2 ) . القاموس المحيط ، ج 4 ، ص 399 .
( 3 ) . نسخهء ب : اول .