عنوان چهارم . در معرفت آخرت
فصل اول - بهشت و دوزخ كالبدى و روحانى
بدان كه حقيقت آخرت هيچ كس نشناسد تا حقيقت مرگ اول نشناسد ، و حقيقت مرگ نداند تا حقيقت زندگانى نداند ، و حقيقت زندگانى نداند تا حقيقت روح نداند ، و معرفت حقيقت روح معرفت حقيقت نفس خود است كه بعضى از آن شرح كرده آمد « 1 » .
و بدان كه از پيش گفته آمد كه آدمى مركب از دو اصل است : يكى روح و يكى كالبد ، روح چون سوار است و كالبد چون مركب . و اين روح را در آخرت به واسطهء كالبد حالتى است و بهشتى و دوزخى است . و وى را [ 1 ] به سبب ذات خود نيز حالتى است ، بىآنكه قالب را در آن شركتى بود . و وى را براى قالب نيز بهشتى و دوزخى است ، و سعادتى و شقاوتى است . و ما نعيم و لذّت دل را كه بىواسطهء قالب باشد ، نام بهشت روحانى مىكنيم ، و رنج و الم و شقاوت وى را كه بىقالب بود ، آتش روحانى مىگوييم . اما بهشت و دوزخ كه [ 2 ] قالب در ميان باشد ، آن خود ظاهر است ، و حاصل آن ، انهار و اشجار و حور و قصور و
هامش
[ 1 ] روح را .
[ 2 ] هنگامى كه .
( 1 ) ص 52 - ح 5 .