(
189
- ) در حقيقت دو جمله بالا ( من ابصر بها بصرته . . . ) اشاره به يك مسئله مهم از جهان بينى اسلامى مىكند و آن اين كه : دنيا و مواهب مادى اين جهان اگر « وسيله » باشند ( همانطور كه از جمله « ابصر بها » استفاده مىشود ) باعث بصيرت و بينائى و نتيجههائى انسانى و مردمى است ، و اگر « هدف » نهائى را دنيا تشكيل دهند باعث كوردلى و گمراهى خواهند شد ( آن چنان كه از جمله « ابصر اليها » استفاده مىشود ) در حقيقت تفاوت ميان دنياى مذموم و ممدوح همان چيزى است كه از « اليها » و « بها » استفاده مىشود .
(
190
- ) در كتاب « تحف العقول » 1 حسن بن على بن شعبه - تحف العقول - نوشته « حسن بن على بن شعبه » متوفاى سال 332 هجرى قمرى قسمت « عباد مخلوقون اقتدارا » از اين خطبه نقل شده است و پس از آن جملاتى ديگر از اين خطبه ذكر نموده است .
و قاضى « قظاعى » 1 قاضى قظاعى - كتاب قاضى قظاعى - باب سوم كتاب در باب سوم كتاب خود آنجا كه مواعظ امام ( ع ) را نقل كرده قسمت « انكم مخلوقون » و پس از آن جملات ديگرى از اين خطبه و سپس جملات ديگرى از خطبههاى ديگرى از آن حضرت را جمع نموده و همه را يك سخن قرار داده است .
نويسنده ( مدارك نهج البلاغه ) مىگويد : با توجه به آنچه از ابن ابى الحديد نقل كرديم روشن مىشود كه اين دانشمندان يعنى ( ابو عثمان و جعفر بن يحيى كه ابن ابى الحديد از آنها مطالبى نقل كرده كه خواهيم گفت ) اين خطبه را از سخنان امام ( ع ) مىدانند و در اين باره هيچ شك و ترديدى ندارند .
اينها خود دليل صحت سند و اثبات خطبه است ، علاوه جملات فصيح و بليغ آن شاهد بسيار روشنى است . ( مستدرك و مدارك نهج البلاغه 2 - مستدرك و مدارك نهج البلاغه - صفحه 246 و 247 صفحه 246 و 247 ) .
ابن ابى الحديد 2 ابن ابى الحديد - شرح نهج البلاغه - ج 6 ص 277 و 279 از « ابو عثمان جاحظ » 1 / 1 ابو عثمان جاحظ - كتاب جاحظ - نقل مىكند كه :
« ثمامه » از جعفر بن يحيى 1 / 2 جعفر بن يحيى - نقل - كه فصيحترين و بليغترين مردم است در مورد چگونگى فصاحت و بلاغت مىگفت :