40
« و قسط آخرون » : اينان كسانى بودند كه به رهبرى معاويه در برابر امام ( ع ) قيام كردند و نهايت ستمگرى را به خرج دادند و مبارزههائى را به راه انداختند كه مهمترين و معروفترين آنها « جنگ صفين » است .
41
« فلق الحبة . . . » اشاره به ابتداى زندگى گياهان و اول حيات انسانها و اهميت آن است .
42
« و لا سغب مظلوم . . . » اشاره به اين است كه دانشمندان اجتماع نبايد در برابر گرسنگى مظلومان و شكمخوارگى ستمكاران خاموش بنشينند .
43
« ازهد عندى » اشاره به بىاعتنائى او نسبت به خلافت و دنيا است كه شرح آن در قسمتهاى ديگر خواهد آمد .
44
شيخ مفيد اين خطبه را در كتاب « ارشاد » 1 شيخ مفيد - ارشاد - با كمى اختلاف نقل كرده است ( مستدرك و مدارك نهج البلاغه 2 هادى كاشف الغطاء - مستدرك و مدارك نهج البلاغه - صفحه 239 صفحه 239 نوشته هادى كاشف الغطاء )
45
ابن ابى الحديد مىگويد :
نقل شده است كه اين خطبه را امام ( ع ) پس از كشته شدن طلحه و زبير در حالى كه اشاره به جسد آن دو نفر و غير آنها مىكرد ايراد فرمود .
( شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد جلد اول صفحه 209 چاپ جديد ) .
46
« ظلماء » در لغت بمعنى تاريكى است و در اين جا اشاره به وضعى است كه در جزيرة العرب حكمفرما بود ، هم از نظر مذهب و طرز تفكر كه مردمى