و انبيا و سلاطين مؤمنين هر سال هدى مىكردند ؛ از جمله سليمان عليه السلام بود كه آمد به مكّهء مكرّمه و چند روز توقّف فرمود در مكّه ، و هر روز پنج هزار شتر نَحر « 1 » مىكرد سواى بقر و غنم « 2 » ، و مردم را خبر داد كه پيغمبرى از عرب از اين شهر مبعوث مىشود كه خاتم انبيا خواهد بود : طُوبى لِمَن أدركَ زَمانَهُ و امَنَ بهِ وَ وَيلٌ لِمَن كَفرَ بهِ وَ جحدهُ « 3 » « 4 » .
و اين شيوهء مرضيّه « 5 » را تجديد و احيا فرمود جناب مقدّس خاتمالانبيا صلى الله عليه و آله ، و هر قدر قبل از هجرت در مكّه بود حجّ مىكرد ، و چند مرتبه از مدينه حجّ نموده « 6 » ، كه دفعهء آخرى را حجّة الوداع گويند ، و اين هم اتفاق افتاده در سال دهم هجرت ، و اجمال اين احوال آن است كه : نازل شد اين آيهء شريفه كه در سورهء حجّ است ؛ مىفرمايد : ى وَ اذِّنْ فِى النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَميقٍ لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْى « 7 » ، يعنى : ندا كن در ميان مردم به حج ، و اعلام ده و بطلب ايشان را بسوى آن تا بيايند بسوى تو ، در حالتى كه پيادگان باشند و سواران باشند بر هر شتر لاغرى ، و آيند بسوى تو از هر درّهء عميقى يا از هر راه دورى ، تا حاضر شوند منفعتهاى خود را براى دنيا و عُقبى . پس امر فرمود آن حضرت صلى الله عليه و آله مؤذّنان را كه اعلام دهند مردم را به آوازهاى بلند به آنكه رسولخدا صلى الله عليه و آله در اين سال به حجّ مىرود ، پس مطّلع شدند به حجّ رفتن آن حضرت ، هر كه در مدينه حاضر بود و اطراف مدينه و اعراب باديه ، و حضرت صلى الله عليه و آله نامه نوشت بسوى هر كه داخل اسلام شده بود كه : رسولخدا صلى الله عليه و آله ارادهء حجّ دارد پس هر كه طاقت دارد حاضر شود . پس احدى از مسلمين نماند كه آن سال به حجّ نرود ، تا آنكه به همهء ايشان تعليم حجّ داد و مناسك را به ايشان بفهمانيد تا اينكه سنّت باشد به جهت
هامش
( 1 ) - نَحْر : كشتن شتر يا فرو بردن نيزه به گلوگاه وى . لغت نامه .
( 2 ) - غَنَم : گلهء گوسفند . لغت نامه .
( 3 ) - خوشا به حال كسى كه زمان او را درك كند و به وى ايمان آورد ، و واى به حال كسى كه به او كفر ورزد و انكارش نمايد . م .
( 4 ) - بحار 14 / 128 ب 9 ذيلح 14 و 61 / 285 ح 52 .
( 5 ) - مَرْضيِيَّة : پسنديده ، خشنود . لغت نامه .
( 6 ) - از جمع روايات نقل شده در اين باب چنين برمىآيد كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله حدود بيست حجّ قبل ازهجرت و يك حجّ و چهار عمره پس از هجرت داشتهاند كه آخرين عمرهء ايشان همراه با حجّة الوداع بوده است ؛ جهت آگاهى به ( بحار 21 / 398 ) مراجعه شود . م .
( 7 ) - حجّ / 27 .