و قاضى مالكى گويد كه اخبار مختلف است در وضع حجرالاسود در آن بنا ؛ بعضى گفتهاند كه عبداللَّه خودش نهاد و ديگرى گفته كه پسرش عبّاد بن عبداللَّه گذاشت به اعانَت « 1 » جبير بن شيبه ، و ديگرى گويد كه پسر ديگرش حمزة بن عبداللَّه گذاشته « 2 » ، و در فاكهى نوشته كه : كليدداران كعبه واضع « 3 » حَجَر بودند « 4 » ، و بعضى از علماى شيعه فرمودهاند كه بنا به طريقهء اماميّه ، محتمل است كه [ حضرت ] سجّاد عليه السلام وضع حجر نموده ، و لكن تا حال صريحاً به نظر نرسيده .
دهم بناى حجّاج بن يوسف ثقفى است و مجمل قصّهاش آن است كه :
چون عبداللَّه بن زبير بر بنىاميّه خروج كرد و خليفهء آن وقت ، عبدالملك بن مروان ، حجّاج را به دفع او تعيين كرد ، و ابن زبير در مكّه بود پس حجّاج به جنگ او رفته او تاب مقاومت نياورده به حرم كعبه مُلتجى « 5 » شد . به امر حجّاج ، برابر كعبه منجنيق گذاشته آنقدر سنگ انداختند كه خانه بر سر عبداللَّه خراب شد ، پس عبداللَّه از خانه بيرون آمده جنگ كرد تا كشته شد . حجّاج سر او را به شام نزد عبدالمك فرستاد و مدّت محاربهء او هفت ماه ، و خلافتش نه سال ، عمرش هفتاد و سه سال ، و قتلش در ذىالحجّهء سنهء هفتاد و سه هجرى بود « 6 » .
و چون كعبه خراب شد ، چند روز در خرابى ماند ، و مردم هنوز از تعب جنگ نياسوده بودند ، اهل مكّه فرصت يافته بسيارى از خاك و اسباب آن را به جهت تبرّك « 7 » به خانههاى خود بردند ، پس حجّاج خواست كه او را بنا كند ، مارى بيرون آمده مانع از بنا
هامش
( 1 ) - اعانَت : ياريگرى و استعانت . . . و امداد و كمك . لغت نامه .
( 2 ) - شفاء الغرام 1 / 189 - 188 .
( 3 ) - واضِع : نهندهء چيزى در جايى . لغت نامه .
( 4 ) - شفاء الغرام 1 / 189 ( به نقل از فاكهى و ازرقى ) .
( 5 ) - مُلْتَجى : پناه جوينده ، آنكه پناه مىگيرد به سوى كسى و يا چيزى . لغت نامه .
( 6 ) - مشروح اين ماجرا در بحار 68 / 123 ب 123 ذيلح 1 نقل شده است . م .
( 7 ) - عبارت متن « تبريك » . م .