قبور شهدا ، بعد از آن مسجد فتح ؛ و به اين ترتيب در بعضى اخبار تصريح شده است . و مستحبّ است نماز خواندن در جميع اين موارد ، و مستحبّ است دو ركعت نماز كردن نزد قبور شهدا ، و بگويد در نزد قبور ايشان : « السّلامُ علَيكُم بِما صبَرتُم فَنِعمَ عُقبَى الدّارِ » ، يا بگويد : « السّلامُ علَيكُم يا أهلَ الدّيارِ أنتُم لَنا فرَطٌ وَ إنّا بِكُم لاحِقون » ، و در مسجد فتح بگويد : « يا صَريخَ « 1 » المَكروبينَ وَ يا مُجيبَ دعوَةِ المضطرّينَ اكْشِفْ عَنّي غَمّي وَ هَمّي كَما كَشَفتَ عَن نَبِيِّكَ غَمَّهُ وَ كَفَيتَهُ هَولَ عَدُوِّهِ في هذَا المَكانِ » « 2 » .
و در احد غارى هست ، مردم مىگويند كه جناب پيغمبر صلى الله عليه و آله در وقت جنگ به آنجا رفتهاند ، و لكن احاديث معتبره وارد شده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله آن روز از جاى خود به هيچ وجه حركت نفرمود ؛ از جمله ابن بابويه روايت كرده كه : زراره گويد كه با يكى از سادات به زيارت احد رفتم ، و او مشاهد را به ما نشان مىداد و ما زيارت و نماز مىكرديم ، تا آنكه مكانى را در سر كوه به ما نمود و گفت كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در روز احد به آنجا رفت و روى خود را شست ، من باور نكردم و به آن موضع نرفتم ، و روز ديگر به خدمت باقر عليه السلام عرض كردم ، حضرت فرمود كه : جناب پيغمبر صلى الله عليه و آله هرگز به آن موضع نرفت . پس فرمود كه : روى حضرت مجروح شده بود و حضرت امير عليه السلام را فرستاد كه آبى از براى او آورد در ميان سپر ، و حضرت كراهت نمود از آن آب تناول نمايد و لكن روى خود را به آن آب شست « 3 » .
به قول اصحّ « 4 » ، شهداى احد هفتاد نفر بودند ، و بعضى گفتهاند كه مجموع شهدا هشتاد و يك نفر بودند ، و هفتاد يك نفر ايشان از انصار بود « 5 » .
عياشى و قطب راوندى روايت كردهاند كه حضرت صادق عليه السلام فرمود : چون در روز احد جنگ منقضى شد ، اولياى شهدا كشتگان خود را بر شتران بار كردند كه بسوى مدينه بياورند ، هر وقت كه شتران را رو به مدينه مىگردانيدند شتران مىخوابيدند ، و چون رو
هامش
( 1 ) - عبارت متن « ضريح » . م .
( 2 ) - جهت آگاهى بيشتر ، به اين منابع مراجعه شود : كافى 4 / 560 ح 1 و ح 2 و ح 3 ؛ التهذيب 6 / 17 ب 5 ح 18 و ح 19 و ح 20 ؛ وسايل 14 / 352 ب 12 ح 19374 ؛ بحار 97 / 214 ب 7 ح 6 ؛ روضةالواعظين 2 / 408 ؛ كاملالزيارات / 24 ب 6 ح 1 .
( 3 ) - معانىالاخبار / 406 ح 80 ؛ بحار 20 / 73 ب 12 ح 12 .
( 4 ) - اصَحّ : صحيحتر ، درستتر . . . . لغت نامه .
( 5 ) - جهت آگاهى به ( بحار 20 / 37 ب 12 ) مراجعه شود . م .