ق
ق
(
q f
) ا . ع . حرف بيست و چهارم از الفباى فارسى و حرف بيست و يكم از الفباى ابتثى و حرف نوزدهم از الفباى ابجدى و آن را قاف تلفظ كنند و در حساب جمل يكصد بشمار آيد . و اين حرف در زبان فارسى كمتر ديده مىشود و بيشتر در كلماتى است مأخوذ از تازى و يا تركى مانند : قربان و قيمه ، و يا مبدل از كاف در كلمات مولد از اختلاط زبان فارسى با تازى مانند : قباد و قپان و قزوين و قم كه كواد و كپان و كزين و كمب بوده كاف را بقاف بدل كردهاند .
ق
(
qe
) ع . كلمهء امر از وقى يعنى نگاهدار .
يق : ق على ظلعك : لازم بگير اهتمام حال خود را و يا نخست اصلاح امر كن . و قوله تعالى :
ق وَ الْقُرْآنِ
، قال جعفر بن محمد عليهما السلام : هو الجبل المحيط بالارض و خضرة السماء منه و به يمسك اللّه الارض ان تميد باهلها .
قاآن
(
q ' n
) ا . پ . لقب پادشاه چين .
قآب
(
qa'ab
) م . ع . قئب الرجل من الشراب قآبا و قابا ( از باب سمع ) :
بسيار نوشيد شراب را و پر شد . و قئب الماء : نوشيد آب را .
قأب
(
qa'b
) م . ع . قاب الطعام قابا ( از باب فتح ) : خورد طعام را و خورد همهء طعام را . و كذلك : قأب الماء .
قأب
(
qa'ab
) م . ع . قئب قأبا و قآبا . مر . قآب (
qa ' b
) .
قاب
(
q b
) ا . پ . استخوان آرنج و اشتالنگ . و پاشنه . و استخوانهاى كوچكى كه بدان قمار بازى مىكنند .
قاب
(
q b
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - غلاف و نيام و چيزى كه در جوف آن چيزى را گذاشته تا محفوظ ماند مانند قاب عينك و قاب آئينه و قاب سيگار و جز آن . و آوندى پهن كه در آن غذا خورند و دورى نيز گويند و قاب و قدح : دورى و كاسهء كلان .
قاب
(
q b
) ا . ع . ما بين قبضه و گوشهء كمان ، و هر كمانى داراى دو قاب است . و اندازه و مقدار . يق : بينهما قاب قوس اى قدر قوس ، و قيل : قوله تعالى :
فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ
اراد قابى قوس .
قاب
(
qabb
) ا . ع . سال آيندهء پس از سال قابل .
قابان
(
q b ne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو قاب از كمان . مر . قاب .
قابة
(
q bat
) ا . ع . چوزه . و تخم مرغ .
المثل : تخلصت قابة من قوب . مر . قائبة .
قابة
(
q bbat
) ا . ع . تندر و رعد . و ما اصابتنا العام قطرة و قابة يعنى نرسيد بما امسال نه تندر و نه باران . و نيز قابة : قطرهء باران .
قابخانه
(
q b - x ne
) ا . پ . قمار خانه .
قابس
(
q bes
) ا . ع : نام شهرى در مغرب .
قابض
(
q bez
) ص . ع . ميراننده . و بشتاب راننده . و شتابىكنندهء در رفتار از مرغ و جز آن . و بپنجه گيرنده . و هذا حاد قابض يعنى اين بشتاب راننده است .
و نيز قابض : گيرنده و ترنجيدهكننده .