علويان
(
olviy n
) پ . ج . علوى .
علويان
(
alaviy n
) پ . ج . علوى .
علويه
(
olviyye
) ص . پ . جواهر علويه : ستارگان .
علويه
(
alaviyye
) ا . پ . زنى از اولاد حضرت امير مؤمنان على بن ابي طالب عليه السلام باشد .
عله
(
alah
) ا . ع . تحير و سرگشتگى . و دهشت و اضطراب . و آمد و شد از ترس و فزع . و پليدى نفس . و وقوع در ملامت و انهماك . و وقوع در حالت خمار و زحمت آن . وحدت . و گرسنگى . و شادمانى اسب در لگام .
عله
(
alah
) م . ع . عله علها ( از باب سمع ) : در همهء معانى مذكورهء در فوق استعمال مىگردد .
عله
(
aleh
) ص . ع . مضطرب و متحير و سرگشته و حيران .
علهاء
(
alh '
) ا . ع . دو جامهاى كه در آنها پشم شتر گذارند و در زير زره پوشند .
و نام اسبى .
علهاص
(
elh s
) ا . ع . سربند شيشه .
علهان
(
alh n
) ا . ع . شترمرغ نر .
علهان
(
alh n
) ص . ع . اسبى كه در لگام شادمانى نمايد . و مرد گرسنه . ج :
علاه و علاهى .
علهب
(
alhab
) ا . ع . تكهء دراز شاخ .
و گاو وحشى . و مرد بلند بالا .
علهبة
(
alhabat
) ا . ع . مؤنث علهب .
علهج
(
alhaj
) ا . ع . نام درختى .
علهجة
(
alhajat
) م . ع . علهج علهجة :
پوست را به آتش نرم كرد تا بخايد و فرو برد چنان كه در قحط سال مىكنند .
علهدة
(
alhadat
) م . ع . علهدت المراة الصبى علهدة : خورش نيكو خورانيد آن زن كودك را .
علهز
(
elhez
) ا . ع . طعامى كه در تنگسال از خون و پشم شتر سازند . و كنهء كلان .
و ماده شتر كلانسال كه در آن اندكى از جوانى باقى باشد . و نام گياهى .
علهسة
(
alhasat
) م . ع . علهس الشيئ علهسة : سخت مروسيد آن چيز را .
علهصة
(
alhasat
) م . ع . علهص القارورة علهصة : بپنجه گرفت آن شيشه را تا سر بند وى را بردارد . و علهص العين : برآورد آن چشم را از سر . و علهص فلانا : سخت مروسيد با فلان . و علهص من فلان : دريافت از فلان چيزى را . و علهص بالقوم : درشتى نمود با آن قوم و بستم و جبر آن قوم را بر كارى داشت .
علهضة
(
alhazat
) م . ع . علهض من فلان علهضة : دريافت از فلان چيزى را .
و علهض راس القارورة : بدست سربند شيشه را برآورد . و علهض العين :
برآورد آن چشم را از سر . و علهض الرجل : سخت گرفت آن مرد را .
علهم
(
ellahm
) و (
elehamm
) ا . ع .
شتر درشت بزرگ جثه .
علهى
(
alh
) ص . ع . ماديانى كه در لگام شادمانى نمايد . و زن گرسنه .
على
(
aly
) ا . ع . هر جاى بلند .
على
(
aly
) و (
ely
) م . ع . على السطح و عليه و فيه عليا و عليا و عليا ( از باب ضرب ) : برآمد بر بالاى آن سقف ( واوى و يائى ) .
على
(
ely
) ا . ع . على الناس : اشراف و اجلهء مردمان .
على
(
al
) ع . لفظى است مشترك در اسم و فعل و حرف يعنى داراى معنى اسمى و فعلى و حرفى هر سه مىباشد ، چنان كه گويند :
على زيد ثوب يعنى به روى زيد جامه است .
و على زيد آثوب : بلند كرد زيد را جامه .
و اتيته من على : آمدم او را از بالا ، كه در مثال اول حرف و در دويم فعل و در سيوم اسم است . و چون ضمير بوى ملحق گردد الف آن را بدل بيا كنند و عليك و عليه و جز آن گويند اگر چه بعضى آن الف را باقى گذارده و علاهن بجاى عليهن مىگويند . بارى على در نه معنى استعمال مىگردد : اول در استعلا يعنى بر . قوله تعالى :
وَ عَلَيْها وَ عَلَى - الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ
. و قوله :
أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدىً
. و قوله :
فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
. دويم در مصاحبت بمعنى با . قوله تعالى :
وَ آتَى الْمالَ عَلى حُبِّهِ
. و قوله :
وَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلى ظُلْمِهِمْ
. سيوم در مجاورت بمعنى از . قوله :
فى ليلة لا ترى بها احدا * يحكى علينا الا كواكبها
اى عنا . چهارم در تعليل بمعنى از براى . قوله تعالى :
لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداكُمْ
يعنى از براى هدايت خدا مر شما را . پنجم در ظرفيت بمعنى در . قوله تعالى :
وَ دَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلى حِينِ غَفْلَةٍ
يعنى در هنگام غفلت . ششم بمعنى من يعنى از . قوله تعالى :
إِذَا اكْتالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ
اى منهم يعنى از مردم . هفتم بمعنى باء يعنى به . قوله تعالى :
حَقِيقٌ عَلى أَنْ لا أَقُولَ
اى بان لا اقول يعنى باينكه نگويم . هشتم زائده خواه بعوض چيزى محذوف باشد و يا نباشد . قوله :
ان الكريم و ابيك يعتمل * ان لم يجد يوما على من يتكل
اى من يتكل عليه ، عليه را حذف كرده و على را قبل از من بعوض آن آورده و در اينجا واو « و ابيك » واو قسم است . نهم در استدراك و اضراب استعمال مىشود . قولهم : فلان