تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 78

مساهمون:

ص٧٨
فيروز . و رهنما و هادى . وا . غربال . و اسباب صافى شكر .

اپسان

(
aps n
) ا . پ . سنگ فسان كه بدان تيغها تيز كنند .

اپشك

(
apcak
) ا . پ . شبنم .

اپغده

(
epqade
) ص . پ . بيهوده و احمق و مهمل و شوريده و كم‌عقل .

اپكانه

(
apk ne
) ا . پ . سقط جنين و افتادن بچهء نارسيده از شكم مادر .

اپميد

(
epmid
) ا . پ . آهن قلبه . و يوغ گاو .

اپيرش

(
apirac
) ا . پ . ميدان اسب‌دوانى .

اپيرك

(
epayrak
) ا . پ . رنگ سربى . و ا خ . نام جزيره‌اى .

اپيرنداخ

(
apirand x
) ا . پ . تيماج و سختيان .

اپيز

(
apiz
) و

اپيزه

(
apize
) ا . پ . ظرف و آوند . و آفتابه . و كوزه و دول خميده‌اى كه با آن آب مىكشند .

اپيكا

(
apik
) ا پ . - مأخوذ از فرانسه - ريشهء دوائى كه جهة قى استعمال مىكنند و از برزيل ينگى دنيا مىآورند .

اپيون

(
apyun
) ا . پ . افيون و ترياك و مهانل و مهانول .

ات

(
at
) ضمير متصل مخاطب كه به آخر اسم ملحق مىشود و چون اسم به هاى غير ملفوظ منتهى شده باشد الف آن برقرار خواهد بود . مانند خانه‌ات و گرنه الف را در درج ساقط نموده بجايش فتحه مىآورند مانند كتابت و دوستت و اگر در آخر اسم الف ساكن بود الف ات را به ى بدل مىكند مانند خدايت .

ات

(
att
) م . ع .

اته

(
attahu
) اتّا و ماتة ( از باب نصر ) : غالب شد او را به حجت . و ات راسه : شكست سر او را .

اتا

(
at
) ع . ج اتاوة .

اتا

(
at
) و (
et
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پدر .

اتاء

(
et '
) م . ع . اتت الماشية اتاء ( از باب نصر ) : برآمد نماى ماشيه يعنى بچه و يا شير آن بيفزود . و اتت النخلة و الشجرة اتوا و اتاء : برآمد بار خرما بن و درخت . و يا ظاهر شد صلاح آن . و يا بسيار گرديد بار آن .

اتاء

(
et '
) ا . ع . هر چيز .

اتاء

(
at '
) ا . ع . هر آنچه در جوى آب افتد از قبيل چوب و برگ .

اتاء

(
at '
) و (
et '
) ا . ع . عطش و تشنگى . و درآمد هر چيز از حبوب و از بار خرما بن . و نماى بچهء شتر و گاو و جز آن . و نماى شير آنها . و قولهم كم اتاء ارضك يعنى چند است حاصل زمين تو .

اتاء

(
ett '
) م . ع . وعده پذيرفتن .

اتاب

(
et b
) م . ع . اتابه اتابا : با وى كرد كارى را كه از آن شرم دارد . و خشمناك گردانيد او را . و برگردانيد او را از حاجت وى برسوائى .

اتآب

(
ette b
) م . ع . رسوا گرديدن . و شرمنده شدن .

اتاب

(
et b
) ع . ج اتب .

اتابك

(
at bak
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پدر بزرگ . و لله و ادب آموز . و امير بزرگ . و اميرى كه بجاى پدر باشد . و نگهبان و حامى و استاد و معلم . و چوبى كه وقت خم دادن كمان در زه درآورده بكمان بندند تا راست نگردد . و ا خ . لقب سعد زنگى پادشاه شيراز - گويند شبى سلطان سنجر در حالت مستى سعد زنگى را كه استاد و لله و معلم او بود پادشاهى بخشيد . پس از وفات سلطان همين‌كه سعد زنگى پادشاه شد خود را بلقب قديم كه اتابك بوده مىخواند و لفظ پادشاه بر برادرزادگان سلطان مقرر گردانيد . و اتابك اعظم : از القاب وزير اول و صدر اعظم مىباشد .

اتاة

(
at t
) ا خ . ع . نام زنى از قبيلهء بكر بن وائل . و نام كوهى . و در هر دو معنى غير منصرف است .

اتات

(
at t
) ا . ع . - مأخوذ از تركى - حشمت و شوكت و جلال و عظمت و بزرگوارى .

اتاحة

(
et hat
) م . ع . تقدير كردن يق اتاحه الله و اتاح له الشيئى .

اتاد

(
et d
) ا . ع . رسنى كه بر پاى ماده گاو وقت دوشيدن بندند .

اتاده

(
et deh
) ا . پ . باج‌گزار و اهل ذمه . و رشوه دهند .

اتار

(
et r
) م . ع . اتارته البصر و اليه اتارا . پيروى كردم او را و در پى وى نگران ماندم . و اتاره بالعصا : زد او را بچوبدستى . و اتار اليه النظر : تيز نگريست بسوى وى .

اتارة

(
et rat
) م . ع . بازگردانيدن كسى را پس از بار ديگر يق اتاره اتارا . و نيز بيم كردن يق فلان يتار على ان يؤخذ . و اترت النظر الى فلان : تيز نگريستم فلان را .

اتازونى

(
et zuni
) ا خ . پ . - مأخوذ از فرانسه - ممالك متحدهء امريكا .

اتاسة

(
et sat
) م . ع . باطل كردن قول . على عليه السلام : لا يتسنهم عن ذلك اى لابطلن قولهم .

اتاعة

(
et at
) م . ع . قى كردن . و اتاع القئ : اعادهء قى نمود .

اتاق

(
et q
) م . ع . اتاق الحوض : پر كرد آن حوض را از آب . و كذلك اتاق الاناء . و اتاق القوس : تمام كشيد آن كمان را .

اتاق

(
ot q
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - خانه و دار . و خيمه و چادر .