ضوء نورها ادهمام سجف الليل المظلم .
ادهى
(
adh
) ص . ع . حيلهبازتر و دقيقتر . و قولهم ادهى و امرّ اى اشد و انكر .
ادهية
(
adhiat
) ع . ج دهىّ .
ادهيساس
(
edhis s
) م . ع . ادهاست الارض ادهيساسا : دهساء يعنى سرخ مايل بسياهى گرديد آن زمين .
ادهيمام
(
edhim m
) م . ع . ادهام الشيى ادهيماما : سياهگون گرديد آن چيز .
ادى
(
adiy
) ا . ع . آوند خرد . و خيك خرد . و آوند ميانه . و خيك ميانه . و مرد سبك و چالاك . و مال اندك . و جامهء فراخ . و آمادگى . و نحن على ادى الصلاة :
ما آمادهايم براى نماز .
ادى
(
odiy
) م . ع . ادى اللبن اديا :
( از باب ضرب ) : ستبر شد شير تا چغرات گردد . و ادى الشيى : بسيار شد آن چيز .
و ادى السقاء : مهيا و قابل شد آن خيك كه شير در آن كرده براى برآوردن مسكه بجنبانند . و اديت له - مرادف ادوت له - يعنى فريب دادم او را .
اديار
(
ady r
) ع . ج دير .
ادياك
(
ady k
) ع . ج ديك .
اديان
(
ady n
) ا . پ . چارواى دوندهء فربه .
اديان
(
ady n
) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - كيشها و آئينها و دينها .
اديان
(
ady n
) ع . ج دين .
اديان
(
eddi n
) م . ع . ادان اديانا :
وام گرفت . و خريد بوام . و فروخت بوام . الحديث : ادان معرضا اى اشترى بالدين معرضا عن الاداء .
اديب
(
adib
) ص . ع . زيرك و نگاهدارندهء حد هر چيز . ج : ادباء .
اديب
(
adib
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - كسى كه داراى علم و ادب بود ( مر . ادب ) .
و شيرينسخن و نيكنهاد و خوشخلق . و عالم و فاضل و حكيم . و هركسى كه داراى صفات پسنديده و اخلاق حميده بود . وا .
معلم و استاد و مربى .
اديبر
(
odayber
) ا . ع . نوعى از مار .
ادية
(
addiat
) ا . ع . - مؤنث ادّى - مال كم و اندك . يق غنم ادية اى قليلة .
اديچاره
(
edic re
) ا . پ . خار برگشته و خنجرى شكل .
اديد
(
adid
) ا . پ . نتيجه و ما حصل .
و چشمهء آب .
اديم
(
adim
) ا . پ . ديم و چهره و روى و صورت . و نوعى از چرم خوشبو و موجدار كه بلغار نيز گويند .
اديم
(
adim
) ا . ع . چرم و چرم سرخ .
و چرم دباغت يافته . و طعام و نان خورش .
و روى زمين . و اديم السماء : ظاهر آسمان . و اديم الضحى : اول چاشت .
و اديم النهار : تمام روز . و روشنى روز .
اديم
(
odayyem
) ا خ . ع . نام ناحيهاى از عربستان . و نام موضعى .
ادين
(
adyan
) ص . ع . ديندارتر و متدينتر .
ادين
(
adyon
) ع . ج دين .
اديون
(
adyun
) ا . پ . جانور درنده .
و چارواى فربه رونده و اديان .
اديه
(
adayhe
) ا . بصيغهء تثنيه . ع .
بمعنى يديه . يق قطع الله اديه يعنى قطع كند خداى دستهاى او را .
اذ
(
ez
) اسم زمان مبنى بر سكون بمعنى وقتىكه و هنگامى كه . و اضافه مىشود يا بسوى جملهء فعليه و يا اسميه . و طريق استعمال آن بر چهار وجه است : يكى آنكه بر زمان ماضى دلالت كند و در اين هنگام بيشتر ظرف واقع شود مانند قوله تعالى :
فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا
: يارى داد او را خداى وقتىكه كافران آهنگ اخراج او را كرده بودند و گاه مفعول به واقع گردد كقوله تعالى :
وَ اذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا
:
ياد كنيد آن وقتى را كه بوديد اندك . و گاه بدل از مفعول به آيد كقوله تعالى :
وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِها
: ياد كن در قرآن مريم را يعنى آنوقت را كه مريم دور شد و كناره گرفت از خانه و كسان خود - كه در اينجا لفظ اذ بدل اشتمال از لفظ مريم است . و گاه ديگر بسوى آن مضاف شود مانند قوله تعالى :
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا
: اى پروردگار ما منحرف مكن دلهاى ما را پس از آنكه راه نمودى ما را . و بيشتر مضاف بسوى اذ لفظى بود كه بمعنى وقت و هنگام باشد مانند يومئذ يعنى در آن روز و حينئذ يعنى در اين هنگام و در اين بين و ليلتئذ : در اين شب و ساعتئذ : در اين ساعت . دويم آنكه بر زبان مستقبل دلالت كند مانند قوله تعالى :
يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها
يعنى در آن روز « كه روز قيامت باشد » خواهد گفت « زمين » اخبار خودش را . سيوم آنكه افادهء معنى تعليل كند مثل قوله تعالى :
لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ
يعنى امروز « كه روز قيامت باشد » سود ندارد شما را چون ظلم كرديد . چهارم آنكه افادهء معنى مفاجات و ناگهانى نمايد و در اين صورت بينا و يا بينما بايد پيش از آن ذكر شود مانند فبينما العسر اذ دارت مياسير .
و هرگاه بعد از لفظ اذ كلمهء ما واقع شود به معنى شرط خواهد بود و در اين وقت شرط و جزا را مجزوم گرداند مانند اذ ما تفعل