قدما شكل تجارتى اين ريشهها را چنين توصيف نمودهاند ، " قطعات ضخيم ، متورم به اندازه بند انگشت يا كوچكتر ، سطح خارجى خاكىرنگ ، داراى 3 - 2 گره و داخل سفيدرنگ و آن چوبى سخت خوشبو و كمى تلخ مىباشد آنچه به شكل عقرب باشد درونج عقربى ناميده مىشود و بهترين آن رومى عقربى است و موارد مصرف آن را چنين بيان نمودهاند :
در درد رحم ، طپش قلب ناشى از سردى ، نفخ معده و رحم و خوردن يا ضماد كردن مخلوط آن با انجير در گزيدگى عقرب موثر مىباشد ( ابن بيطار به نقل از رازى : 1 * ) . درمانكننده ناراحتيهاى قلبى ناشى از سردى مىباشد ( هروى : 2 * ) . " زنان كه فكانه 3 * كنند به ماههاى نخستين . . . نانخواه ، زرنباد ، و درونه 4 * كى بياميزد با شكر و بخورد " ( اخوينى : 5 * ) به پارسى درونك ناميده مىشود ( ابو ريحان : 6 * ) .
درونج نشاطآور و با شراب سيب پادزهر كليه سموم است و در طپش قلب با كافور داده شود بهتر است ( ابن سينا : 7 * ) . ابن زهر گويد " اگر قطعهاى از آن را در اندرون خانه بياويزند طاعون در آنجا نشود " ( انصارى : 8 * ) . حواس و ذهن را تقويت مىكند و با شكر درد سينه و سردرد ناشى از بلغم را تسكين مىدهد و ماليدن مخلوط آن با سركه و عسل كلف 9 * را بر طرف مىكند ( انطاكى : 10 * ) .
طبيعت آن در سوم گرم و خشك است تحليلبرنده بلغم و سودا و در ماليخوليا موثر مىباشد . مقدار خوراك آن 7 - 5 / 3 گرم و جانشين آن بهعنوان ضد نفخ به همان اندازه زرنباد و دو سوم آن قرنفل است .
براى جلوگيرى از سردرد ناشى از مصرف آن در اشخاص گرممزاج آن را با رازيانه يا مبرّدات و ترشيها مانند آبغوره يا رب ريباس مصرف مىنمايند ( حكيم مومن ، عقيلى خراسانى ، سلطان الحكماء : 11 * ) .
امروزه در هند از آن در ضعف اعصاب ، ناراحتيهاى قلبى و ماليخوليا و در پاكستان از
Doronicum
با نام درونج عقربى استفاده درمانى به عمل مىآيد و موسسه همدرد پاكستان آن را در تركيبات داروهاى قلبى ، مغز ، معده ، اعصاب ، جلوگيرىكننده از سقط جنين وارد نموده است .
توضيح : شرح گياه در كليه كتب قديم طبى عربى و پارسىزبان ذيل عنوان درونج آمده است .
( 1 * ) - تت جامع مفردات ابن بيطار ج 2 - ص 91
( 2 * ) - تلخيص از الابنيه ص 158
( 3 * ) - فكانه ، فگانه ، فگامه به معنى سقط جنين
( 4 * ) - درونه نام پارسى درونج مىباشد و درونج معرب درونه يا درونك پارسى است .
( 5 * ) - تلخيص از هدايه المتعلمين ص 547 ، اخوينى به منظور حفظ جنين در بانوان حامله كه در ماههاى نخستين حاملگى رحم آنها قادر به نگهدارى جنين نمىباشد اين تركيب را تجويز مىكرده است .
( 6 * ) - صيدنه عپ ص 190
( 7 * ) - تت قانون عب ص 288
( 8 * ) - از اختيارات بديعى 164
( 9 * ) - كلف :
Lentigo
مراجعه شود به زيرنويس كد 1002 همين مجموعه