دندانهدار ، گل به رنگ سفيد ، صورتى يا آبى ، گل آذين خوشهاى ، بن گل داراى مهميز يا سيخك و ميوه پوشيده و كركدار مىباشد .
نام جنس گياه از واژه يونانى
Delphinion
به معنى دلفين گرفته شده كه به مناسبت شباهت بن گل مهميز آن به سر دلفين مىباشد و نام نوع گياه از
Ajax
قهرمان افسانهاى يونان در جنگ
Trojan
اخذ شده است كه طبق افسانه گياه از خون وى روئيده است .
گياه در سال 1573 از جنوب اروپا به انگلستان و سپس به شرق امريكا برده شده و در آنجا
Rocket Larkspur
ناميده شده و به صورت بومى درآمده است . در ايران نيز پرورش داده مىشود .
تركيبات شيميائى :
دانهها داراى آلكالوئيدهاى سمى آجاسين
Ajacine
به فرمول
C 34 H 48 N 2 O 9
، آجاكونين به فرمول
C 22 H 33 NO 3
آجاسىنين
Ajacinine
، آجاسىنوئيدين
Ajacinoidine
و روغن ثابت مىباشد .
موارد مصرف :
در قرن هفدهم با مقدار خوراك بسيار پائين در رماتيسم ، خيز عمومى انساج و به شكل غرغره براى تسكين درد دندان مصرف مىشده كه به علت ايجاد اسهال و استفراغ ناشى از مسموميت مصرف آن متروك گرديد .
امروزه از دانهها كه بسيار سمى و از اين نظر مانند اكونيت مىباشد فقط بهعنوان حشرهكش و ضد انگل استفاده مىشود . اين خاصيت مربوط به روغن دانهها مىباشد .
از تنتور دانهها در استعمال خارجى با نهايت دقت براى كشتن شپش موى سر استفاده مىشود .
Code - 2045
زرير
Delphinium semibarbatum Bienert ex Boiss .
گياهى است علفى ، چندساله ، از خانواده
Ranunculaceae
به ارتفاع 60 - 30 سانتيمتر ، برگها داراى دمبرگ دراز و پهنك برگ شديدا بريده شده به شكل برگ شبت يا نخ درآمده است . گل نامنظم داراى 5 كاسبرگ متصل كه فوقانى به صورت مهميز درآمده و 4 گلبرگ بهم پيوسته كه دو قطعه بالائى منتهى به مهميز و درون كاسه جاى گرفتهاند . گل به رنگ زرد و مجتمع به صورت خوشه و ميوه داراى دانههاى زياد مىباشد .
محل رويش گياه شمال شرقى خراسان ، كپه داغبين قوچان و لطفآباد و قلعه اللّه اكبر مىباشد .
تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى :
به پارسى آن را اسفرك 1 * مىنامند و آن گل گياهى است كه در كوههاى جوزجان مىرويد ( ابو ريحان :
2 * ) ، جهت رنگ زرد صباغان استعمال مىكنند ( انصارى : 3 * ) ، طبيعت آن سرد و خشك است ، خوردن