Code - 2035
جزر برى
Daucus carota L . var Boissieri Wittm .
خواص و موارد مصرف آن مانند
Daucus carota
مىباشد . رجوع شود به كد 2033 به همين نام .
Code - 2036
جزر بستانى
Daucus carota L . var sativa DC .
گياهى است يك ساله از خانواده
Umbelliferae
برگها متناوب بدون گوشوارك با بريدگيهاى بسيار ، گلها كوچك ، سفيدرنگ ، گل آذين چتر مركب ، ميوه دو فندقه به شكل بيضوى و رنگ قهوهاى روشن ، سطح ناصاف داراى برجستگيها با ريشكهاى سفيدرنگ ، ريشه عمودى ضخيم ، دوكىشكل و محتوى اندوختههاى گياهى مىباشد .
اقسام مختلف جزر بستانى ( هويج مزروعى ) دو رگههائى هستند كه در اثر كشتهاى مداوم و متوالى طى قرون متمادى از هويج وحشى به وجود آمدهاند كه از نظر شكل و رنگ ريشه متفاوت مىباشند . بهطور كلى اقسام هويج با ريشههاى حجيم به رنگهاى زرد ، قرمز ، سفيد ، پرتقالى ، بنفش و با اسامى
Chantenay
،
Champion scarlet , Long orange , Nantes , Chantenay red cored
. . . . و در ايران نوع زرد آن به نام " زردك " و قرمزرنگ آن به نام " هويج فرنگى " ناميده مىشوند .
تاريخچه اسامى و موارد مصرف آن در طب سنتى :
هويج از ديرباز شناخته شده است به نظر مىرسد طرز كشت آن از افغانستان به جنوب اروپا راه يافته است ، با توجه به اينكه ديوسكوريد از آن نام برده در قرن اول ميلادى كشت مىشده است .
به سنسكريت گياه را
Marangavarnak , Gajara
به يونانى و رومى
Daukus
و
Staphylinos
ناميدهاند .
ابو ريحان بيرونى مىنويسد : جزر را به پارسى " گزر " ، نوع زرد آن را " زردك " به سريانى " جزرا " به هندى " گاجر " به تركى " هلوج " به يونانى اصطفلينوس مىنامند كه به اصطفلين و اسطفلين معرب شده است و دو نوع زرد و قرمز دارد 1 * .
از زمان قاجاريه نام " حويج " به گياه و ريشه آن داده شده و در فروغ ناصرى ذيل " حويج " آمده است حويج ، زردك كه به عربى جزر ناميده مىشود . . . و در فرهنگ نفيس حويج ، گزر ، زردك و هر چيز شيرين نفيسى ( ص 1299 ) و هوپر املاء اين واژه را به صورت " هويج " آورده است كه امروزه به همين شكل مىنويسند .
قدما موارد مصرف درمانى آن را چنين نوشتهاند :
جزر بستانى براى استفاده غذائى و خودروى آن از نظر درمانى بهتر مىباشد ( ديوسكوريد : 2 * ) ، نوعى كه كشت مىشود " جزرا " ناميده مىشود ، مرباى آنكه با عسل تهيه شده باشد مقوى باه ، زيادكننده منى است و گرمى آن بيشتر ، ترى و نفخ آن كمتر ، مدر و قاعدهآور مىباشد ( رازى : 3 * ) ، رگها را باز و تمايل به