( 11 * ) - تلخيص از الابنيه ص 94
( 12 * ) - تلخيص از تحفه حكيم مومن ص 76 و مخزن الادويه ص 208
( 13 * ) - نقل از كتاب مفتاح الادويه ص 113
Code - 2033
جزر برى
Daucus carota L .
گياهى است علفى ، يك ساله يا دو ساله به ارتفاع حدود يك متر از خانواده
Umbelliferae
، ساقه منفرد ، ايستاده ، منشعب ، برگها متناوب ، عارى از استيپول ، پهنك 2 تا 3 بار تقسيمات شانهاى عميق ، به صورت بريدگيهاى نازك و باريك ، گلها سفيد ، كوچك به صورت گروهى و چتر مركب در انتهاى شاخه گلدهنده ، ميوه به طول 4 - 2 ميليمتر ، دو فندقه ، به رنگ قهوهاى روشن ، تخممرغى شكل با سطح ناصاف و داراى برجستگيهاى بالمانند ، بال داراى ريشكهاى سفيد يا دندانهدار و ريشه عمودى و ضخيم مىباشد .
منشاء اوليه گياه را آسيا ، اروپا و شمال افريقا ذكر نمودهاند كه در شمال امريكا به صورت بومى درآمده است .
در ايران دو
Subsp .
از گياه با نامهاى علمى
Daucus carota L subsp . maximus
و
Dauca carota L . subsp . carota
وجود دارد . گياه اخير در مازندران ، بين بابلسر و نوشهر ، بين سياهبيشه و مرزنآباد ، راميان ، جنگل گلستان ، تبريز ، اروميه ، مرند ، بروجرد و اراك بهطور خودرو وجود دارد .
در اثر كشتهاى مكرر
D . carota L
اقسام مختلف هويج پرورشى
Daucus carota L . var . sativus
به وجود آمده كه از نظر شكل و رنگ ريشه متفاوت مىباشند كه از اقسام خارجى از
Chen tenay
،
Chantenay red cored
و
Nantes
و از اقسام ايرانى هويج فرنگى و زردك يا هويج قرمز و زرد را مىتوان نام برد كه در حقيقت دو رگههائى هستند كه در اثر كشتهاى مداوم و متوالى در طى قرون متمادى به وجود آمدهاند .
تاريخچه و شناسائى :
گياه از زمانهاى بسيار دور شناخته شده است به سنسكريت
Garanjan
به هندى
Gajra
و به يونانى
Daukos agrios
موسوم بوده و پلينى آن را
Pastanica gallica
و ديوسكوريد
Staphylinos agrios
ناميدهاند كه به سطافيلينوس اغريوس معرب شده است .
نام جنس گياه از
Daukos
يونانى گرفته شده كه به دوقس معرب شده است . قدما چندين گياه را از جنس دوقس مىدانستهاند كه از آن جملهاند :
1 -
Psammogeton cretensis
با نام يونانى
Daukos Kretikos
، جزر الرعا ، حشيشه البراغيث .
2 -
Daucus carota L .
با نام يونانى
Daukos agrios
، جزربرى
3 -
Ammi visnaga ( L . ) Lam .
يا
Daucus visnaga
، جزر شيطانى