در بين گياهان نامبرده فوق بهويژه گياه اول در طب سنتى دوقس ناميده شده است و منظور از دوقس در قرابادينها اين گياه مىباشد .
درباره واژه دوقو ( بر وزن كوكو ، برهان ) كه از
Daukos
يونانى گرفته شده در كتب قديم آمده است كه ميوه جزربرى يا گزردشتى مىباشد بنابراين گياه مورد بحث و واريته آن بهويژه واريته
Boissieri Wittin
در طب سنتى دوقو ، دوقواغريا ناميده شده است . ولى بايد توجه داشت
Pastanica shekakul Russ .
كه جزر برى يا جزر اقليطى ناميده شده فقط ريشه آنكه به شقاقل معروف بوده مورد مصرف درمانى داشته است .
در كتب قديم اسامى گياه چنين آمده است .
سطافولينس اغريوس ، جزربرى ( حنين : 1 * ) ، قاوقاليس ، دوقوا ( رازى : 2 * ) ، جزر دشتى ، ششقاقل ( هروى :
3 * ) ، اصطفلينوس اغريوس ، گزردشتى ، حنزاب 4 * ، نممنك ( ابو ريحان ، 5 * ) نهشل ( اسرائيلى قرطبى : 6 * ) ، مستسقاقل ( عقيلى خراسانى : 7 * ) ، زردك ، كاروت ، دوكوس كاروتا ، نباتى است از طايفه چترى ، بستانى و برى مىباشد . . . ( ناظم الاطباء : 8 * ) ،
Daucus carota L .
( شليمر و مايرهوف : 9 * ) .
ذكر اين نكته ضرورى است كه در برخى منابع نام علمى دو قسم برى و بستانى ( نوع كشت شده )
D . carota L .
آمده است .
موارد مصرف در طب سنتى :
مصرف دانه از طريق واژن ، قاعدهآور و موجب سقط جنين مىشود و به صورت خوراكى در سختى دفع ادرار ، خيز عمومى انساج ، ذات الجنب و گزيدگى زهرناك حشرات موثر و به آبستنى كمك مىنمايد . نوع بستانى از نظر غذائى و برى ( وحشى ) آن براى درمان بهتر مىباشد ( دياسقوريدوس : ( 1 * ) ) .
دوقو گرم و خشك ، مدر ، مسكن قولنج و سرفه مزمن و بهطور موضعى جوشانده آن در گزيدگى رتيل موثر مىباشد ( رازى : ( 2 * ) ) . تمايل به نزديكى جنسى و منى را زياد و رگها را باز مىكند ( هروى : ( 3 * ) ) ، جوشانده دوقو به صورت خوراكى و موضعى در گزيدگى عقرب سودمند است ، در خشكى مفاصل و سنگ مثانه ، انگلهاى روده از جمله كرم كدو موثر مىباشد و معده را تقويت مىكند ( انصارى : 10 * ) ، دوقو ضد سرفه ، بازكننده عروق ، خلطآور ، آسانكننده زايمان ، مسكن درد مفاصل و ضد نفخ مىباشد و در استسقاء طبلى 11 * ، موثر مىباشد مقدار خوراك آن 7 - 5 / 3 گرم مىباشد در صورت عدم دسترسى به آن مىتوان از دو برابر آن از تخم زردك ( نوع بستانى ) ، و يا هموزن آن تخم كرفس استفاده نمود ( عقيلى خراسانى : ( 7 * ) ) .
تركيبات شيميائى :
ميوه داراى اسانسى است كه از پىنن ، ليمونن ، ژرانيول ، ترپىنن ، كاروفيلن ، كاروتول
Carotol
، دوكل
Asarone , Daucol
، دىپنتن ، پىسيمن ، الهمن
Elemene
و
Bisabolene
تشكيل شده است .