تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 267

مساهمون:

ص٢٦٧

* نارنج

[ مشخصات ]

درختى است به ارتفاع حدود 4 تا 5 متر از تيره مركبات كه منشأ اوليه آن را نواحى شمال هندوستان ذكر كرده‌اند ولى امروزه در غالب نقاط معتدل پرورش و تكثير مىيابد . شكوفه‌هاى گلهاى تازه باز شده اين درخت به نام بهارنارنج موسوم است . قسمت مورد استفاده اين گياه ، برگ ، گل و پوست خارجى ميوه است . آب مقطر بهارنارنج در بىخوابيهاى عصبى و به‌عنوان آرام كننده و ضد تشنج مصرف مىشود . « 2 » نارنج معرب نارنگ فارسى است و به هندى كرنا نامند . به قول گيلانى اين درخت به جميع اجزاى خود گرم و خشك است . ترشى آن سرد و خشك در دوم است ، پوست آن مسخن ، محلل رطوبات مغزى و مفرح قلب و نافع غشى و ضماد آن با سركه جهت درد سر از سردى و گرمى مفيد و بوييدن گل آن مقوى مغز و دافع باد سرد در آن و محلل زكام مىباشد خوراك پوست خشك آن به وزن يك و نيم درم با آب نيم گرم نافع استفراغ و مغص و اخراج كرم شكم در ساعت نمايد . آشاميدن آب آن با شكر مسهل صفرا و مسكن گرم آن و خون و مدر صفرا و رافع سستى بدن است . ضرر نارنج به اعصاب كمتر از سائر ترشيها است و چون زن حمول آن نمايد ادرار حيض خوب كند . ضماد پخته مهراى آن با پوست و مغز و تخم نافع جرب ، حكه ، جوشش سر و نرم كننده پوست بدن است . ريشه‌هاى باريك بيخ آن از داروهاى سموم مىباشد . عرق نارنج نافع درد سينه ، خفقان ، غشى ، قولنج بادى و مقوى مغز مىباشد . گذاشتن پوست و گل خشك آن در لباس مانع كرم زدن لباسها مىشود . مقدار خوراك آن نيم مثقال با عسل است و بدل آن ترنج مىباشد . « 1 » نارنج درخت كوچكى است كه در مناطق با آب و هواى مديترانه‌اى و نسبتا مرطوب و گرم مىرويد . برگهاى آن سبز شفاف بيضى شكل نوك تيز زيبا و اختلاف آن از نظر شكل با برگ

هامش
( 2 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 4 ، ص 4563 .
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 4 ، ص 136 ؛ قرابادين كبير ، ص 420 ؛ تحفه حكيم ، ص 253 .