دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 183

نارنجى رنگ با طعم سوزاننده و تلخ خارج مىشود كه مسهلى بسيار قوى است . انساج گياه آن داراى تركيباتى متعدد دارويى است . عصاره آن جهت از بين بردن زگيل به كار مىرود و براى تومورهاى سرطانى مفيد است اگر آن را در اطراف غدد سرطانى تزريق كنند بسيار عالى است شيرابه آن ضد خنازير ، مقوى كبد ، قىآور و مسهل قوى است . ريشه آن خيلى مقوى مىباشد و داراى چندين عامل دارويى است و در صنعت داروسازى ، داروهاى اختصاصى چشم را از تركيبات آن مىگيرند . سرمه آن جهت معالجه ناخنه ( ناخنك ) چشم مفيد است . ضدعفونى كننده جلدى و تاول‌آور مىباشد . ماليدن آن با عسل يا سركه جهت پاك كردن سفيدك ناخنك ، سفيدى ناخن ، كك و مك ، برص و پاك كردن لكه‌هاى جلدى به كار مىرود مقدار خوراك آن 5 / 2 گرم است . « 1 » ماميران چوبكى است گره مانند مايل به سياهى كمى نرمش پذير و اين يكى از رنگهايى است كه رنگريزان به كار مىبرند . گرم و خشك است . زداينده و پالاينده است ، سفيدى ناخنها را از بين مىبرد ، بيخش دواى درد دندان است ، اگر به چشم كشند ديده را قوت دهد ، مسكن درد و پيچ روده است . « 2 » ماميران چوبى است گره‌دار كوچك و در آن كجى اندك و زرد مايل به سياهى و آن حادتر از زرد چوب است و ديسقوريدوس گفته كه ماميران را كلجيدونيون صغير گويند يعنى آن قسم كوچك زردچوبه است و نبات آن بى ساق و شاخهاى آن از زمين بلند و برگ آن شبيه به برگ لبلاب كبير و مايل به استدار است و سفيد مايل به زردى و باريك‌تر و با لزوجت و بيخ آن شعبه از يك جا روييده و كوچك‌تر از زردچوبه و باريك‌تر از آن و گره‌دار و غير مستقيم و در گره‌هاى آن ريشه‌هايى بسيار باريك شبيه به موى ، منبت آن قرب آبها و از هند و چين و خراسان مىآيد و هندى آن زرد مايل به سياهى و قوىتر و چينى آن زرد و خراسانى آن تيره رنگ مايل به سبزى و گويند اندلسى آن قوىتر از چينى و تخم آن شبيه به كنجد و بهترين آن زرد باريك سخت گره‌دار تازه چينى آنست و قوت