دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 126

آشاميدن شيره آن با آب انجير خيسانيده يا عسل ، سينه و صدا را صاف مىكند و نزلات را پخته و دفع مىكند و نافع اكثر امراض سرد سر و سينه و مقوى باه و زياد كننده منى و نيكو كننده صورت و دافع باد مىباشد و آشاميدن ده درم ( 24 گرم ) شيره آن با شكر سرخ يا عسل جهت استسقاى مشكى و گوشتى نافع و با اندك نمك هندى ادرار آن قويتر و نافع‌تر مىباشد . مضر معده و مصلح آن انيسون و شيرينيها است . مقدار شربت آن از پنج تا ده درم ( 12 تا 24 گرم ) و از اين بيشتر مضر است . روغن قرطم گرم در اول و تر در دوم است و نافع نفس تنگى و چون دو درم ( 5 گرم ) از آن را در حمام بعد از عرق كردن بنوشند نفس تنگى را بسيار منفعت بخشد . « 1 » كاجيره و كافشه اسم فارس احريض است . « 2 » احريض به فارسى گل كافشه و به رنگ زعفران و به لغت ديلمى كاجيره مىنامند و قوتش تا سه سال باقى مىماند . محرك باه و محلل و مقوى جگر و گدازنده خون منجمد ( به تنهايى ) و ضماد آن با عسل نافع جوشهاى پوستى و با ماست بر مثانه نافع احتباس بول و ماليدن آن با عسل نافع بهق و برص و جوش دهان بچه‌ها و با سركه براى خارش بدن و ورمهاى گرم و باد سرخ و ورم جگر نافع است . مضر براى طحال و مفسد معده است و مصلحش عسل مىباشد مقدار شربتش يك مثقال است . « 3 » شيخ گويد : قرطم ، كاجيره ، گلش زرد است . بيخ كاجيره ارزش دارويى ندارد ، اما ساييده برگ و برش مفيدند . روغنش تقريبا حكم روغن گزنه دارد و از آن ناتوان‌تر است و از گياهانى است كه شير را پنير مىكند . به عقيده مسيح ، كاجيره شير بند آمده را آب كند و شير مايع را مىبنداند و بسيار كم غذا است . ديسقوريدوس گويد : نيش زده اگر كاجيره به دست گيرد احساس درد نمىكند . خوراك برگ يا ثمر كاجيره بيابانى يا هر دو را با هم خورند پادزهر نيش كژدم است . « 4 »