دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 513

خولنجان نوعى از ادويه است و آن چوب پاره‌هاى درهم پيچيده كج شده و رنگ آن سرخ مايل به سياهى است و طعم آن اندكى تيز مىباشد و از جمله نباتهايى است كه به عطر منسوب است و به اين معنى آن را فاويه مىدانند و آن را از بلاد چين با ماميران و ريوند چينى به اطراف مىبرند و خسرو دارو را نيز خاولنجان مىگويند . « 2 » به سريانى قوليجان و به تركى قرغات و به هندى كليجن مىگويند و آن ريشه‌اى است منشعب و گره‌دار رنگ آن ميان سرخى و سياهى و اندرون آن سفيد مثل سفيدى ريشه نوع بزرگ سعد و آن در بلاد هند كثير الوجود است و مىگويند كه آن داروى هندى است از نبات آن بجز ريشه آن استعمال نمىكنند و آن خوشبو مايل به سرخى تند طعم و لذيذ و با حدت و بى لذع و بىگره است بعضى مىگويند كه بهترين آن چينى صلب الجواهر گران وزن سرخرنگ غليظ كم گره آن است و قوت آن تا هفت سال باقى مىماند از خواصش آن است كه چون آن را بر سفره‌اى كه بر آن طعام مىخورند بگذارند گرد آن مكس هجوم ننمايد و آن نافع امراض بلغمى و سوداوى و سرطان و خنازير و قروح خبيثه و اورام بارده و صداع بارد و صرع بلغمى و تصفيه آواز و سرفه رطوبتى و دافع بوى بد دهان و دردهاى بارد بلغمى و درد كمر و عرق النساء است . « 3 » خولنجان : تكه‌هاى پيچيده و به رنگ سرخ و سياه و تند مزه و خوشبوى و سبك وزن و ره‌آورد مملكت چين است . ماسرجويه گويد : خولنجان و خسرودارو يكى است . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : لطيف و بادشكن است . دهان بدبو را نيكو گرداند . بوى دهان را رفع كند . اندامان راننده : در علاج قولنج و درد گرده نافع و در غريزه جنسى كمك است و بدلش به وزنش پوست چوب ميخك است . « 1 » تركيبات شيميايى كه تجزيه شده سه تا است : كمفرايد ، كالنجن و آپنسين .