1 - خشخاش كاشتنى : از تخمش نان مىسازند و مىخورند .
2 - خشخاش بيابانى : غوزهاش تقريبا به پهنى گرايش دارد و تخمش سياه و بعضى آن را راوس مىگويند .
3 - خشخاش بيابانى كوچك هم هست كه از هر دو نوع نامبرده كوچكتر است و به اندازه آنها زيبا نيست و غوزهايش مستطيل است به دست آوردن افيون از خشخاش دو طريقه دارد : بعضى غوزه خشخاش سياه را با برگهاى آن مىچينند و مىكوبند و بوسيله عصاره آبگيرى افشره از آن مىگيرند و در هاون سنگى آن را مىسايند و از آن قرصها مىسازند و افيون به دست آورند و اين نوع افيون را منفونيون مىنامند و از افيون راستين كه شيره خشخاش است ناتوانتر است . براى شناختن افيون هنگامى كه شبنم از گياهان برخيزد با نوك كارد اطراف خشخاش را نيشتر مىزنند و شيار مىكنند اما شيارها بايد سطحى باشد و غوزه سوراخ نشود هرگاه شير از آن تراويد آن را به وسيله انگشت چيد و در ظرفى جمع كرد و منتظر ماند هر آنچه بعدا مىتراود آن را با دست بچينند و . . .
4 - نوعى ديگر از تيره خشخاش هست كه بعضى از مردم آن را قارالتول مىنامند كه به معنى كنار آبى است و برگ خشخاش سفيد و كركى و دندانهدار و به دندانههاى اره مىماند .
5 - نوعى ديگر از تيره خشخاش ، خشخاش كرهاى است و اين نام را از آن گرفته كه در سفيد رنگى به كره مىماند بلندى ساقهاش تقريبا يك وجب است .
گزينش : از همه بهتر و سالمتر خشخاش سفيد است بهترين شيره خشخاش كه افيون باشد آن است كه پرمايه سنگين وزن ، تندبوى ، تلخ مزه ، زودگداز و صاف باشد و اگر در آب حل كنند مانند موم نبندد .
همه نوع خشخاش سردى بخش است و تغذيه چندانى ندارد . گل خشخاش بيابانى اثر قرحه چشم چهار پايان را مىزدايد . بجز خشخاش كرانهاى همه انواع خشخاش را كه بر باد سرخ مالند مفيد است . گل و برگ خشخاش شاخدار ساحلى در علاج قرحه پليد مفيد است از آنكه زداينده است گوشت فاسد و زائد را مىخورد ، كبره زخم را برمىكند .
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 482
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٤٨٢