گل بنفشه ، گل نيلوفر ، شكر سفيد ، صمغ قطاط ، صمغ عربى ، گرد ليمو و نمك لبان و در كتاب تعريف ادويه و تراكيب طريقه درست كردن بعضى از اين نسخهها را بيان خواهم كرد و نسخه قلب و علاج ماليخوليا در كتاب همدرد بيان شد . « 1 » خشخاش گياهى است از تيره كوكناريان داراى ساقه باريك و برگهاى طويل و درشت و مضرس گلهاى آن سفيد و ارتفاعش به يك متر بالغ مىشود ميوه خشخاش به شكل حقه است غوزه و پس از ريختن برگها گل در سرشاخه آشكار مىگردد وسط آن پر از دانههاى ريز سفيد است كه آن را مىخورند و روغن آن را استخراج مىكنند چون پوست غوزه خشخاش را پس از رسيدن با تيغ مخصوص خراش مىدهند از آن شيرهاى سفيد بيرون مىآيد كه پس از خشك شدن برنگ قهوهاى در مىآيد و همان است كه به نام ترياك ناميده مىشود در شيرابه خشخاش الكالويدهاى مختلف مانند مرفين خاركوتين و غيره موجود است . « 2 » پوست آن سرد در دوم ، خشك در اول و گويند در سوم به قول شيخ : بستانى آن سرد و خشك در دوم و سياه آن در سوم و همچنين پوست خشخاش مخدر و رادع و مسدد و ضماد آن بر پيشانى جهت درد سر ، نيز نافع است و سياه آن را در اوجاع شديده چشم وقت ضرورت استعمال مىكنند و ضماد آن با حلبه و گلاب پخته جهت ابتداى رمد و تسكين درد آن و منع و ريختن مو و چكانيدن طبيخ آن در گوش مسكن درد شديد است . « 1 » خشخاش دو نوع است : سياه و سفيد خشخاش افيون سياه است و خشخاش سياه دشتى و كشنده است و بقول جالينوس سياه آن اقسامى دارد . ولى خشخاش سفيد بستانى است . شيخ مىفرمايد : ديسقوريدوس گويد : بعضى خشخاش را منقور مىگويند و خشخاش چندين نوع است :
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 481
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٤٨١
هامش
( 1 ) - همان .
( 2 ) - فرهنگ معين ، ج 1 ، ص 1422 .
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 199 .