مزاج :
آن گرم وتر در اول و گويند گرم و خشك در سوم است چنانچه كوبيده خراطين را بر محل زخم و قطع اعصاب ضماد كنند و سه شبانه روز بسته نگهدارند اعصاب قطع شده را پيوند دهد نيز ضماد آن با ساييده گندم ، مفصلى كه از جاى خود حركت كرده است را مستحكم مىنمايد و نافع ضربديدگى و ورمهاى گرم مىباشد ، مخلوط آن با روغن بادام نافع دردهاى سر و فتق و امعاء است . به قول گيلانى ماليدن پخته خراطين در روغن زيتون نافع داء الثعلب است و همراه با پيه مرغابى مسكن درد گوش و چكانده پختهاش با روغن زيتون در گوش مخالف درد دندان ، مسكن آن است ، ضمادش نافع ورم حلق و زبان كوچك جوشاندهاش در روغن كنجد نافع خناق و سرفه كهنه مىباشد .
خوراكش :
با آب گوشت مقوى باه ، ماليدنش با روغن هسته زردآلو نافع بواسير ، ماليدن پختهاش در روغن زيتون همراه با زفت و برگ كدو بزرگ كننده آلت مردان و نيز ماليدن ساييده خشك آن همراه با روغن كنجد يا زنبق يا زيتون بر آلت پهن و دراز كننده آلت مىباشد .
خوراكش همراه با شراب سياه غليظ نافع يرقان و سخت زائى ، مدر بول و دفع كننده سنگ است . خوراكش مضر اعصاب ، مغز و معده است و مصلحش روغن گاو يا روغن بادام مىباشد . بدل آن در ماليدن براى تقويت باه زالو است .
مقدار خوراك خراطين يك درم مىباشد . از خاكستر خراطين مادهاى مشابه آهن و حديد صينى به دست مىآيد و خوراك سائيده دو دانگ آن همراه آب پادزهر بيش و ترياك و كليه سموم حيوانى مىباشد . طريق شناختن ماده به دست آمده : دهن را تلخ و تشنگى را دفع مىكند و تيزى جوزبوا دارد و طريق آماده كردن خراطين : سعد و تنكار هر يك هشت درم ، زردچوبه و زهره گاو هر كدام چهار درم خراطين و عسل هر كدام بيست و چهار درم همه را در روغن بريان كرده و قرص سازند در ظرف گلى خام گذاشته و در كوره آهن گران قرار دهند تا مثل دانه ارزن سفيد خواهد شد و بايستى گلها به وسيله
ساييده اجواين در شير از خراطين پاك شود . « 1 »
هامش
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 172 ؛ قانون در طب ، ج 3 ، ص 349 ؛ تحفه حكيم ، ص 101 .