تخم آن را مقوى باه دانسته است . نيز اطباى مسلمين هند اين را به همين جهت استعمال مىكنند در طب حديث خبازى را در اثر مثل گل خيرو مىشناسند . « 1 » داراى موادى است كه تخم خبازى جزيى از آن مىباشد . « 2 » خبازى در ادويجات خارجى و داخلى استعمال شده است . « 3 » خبازى : 3 درجه سرد و تر است . نافع تبهاى مزمن و برونشيت گرم و ضيق النفس گرم است . تخم آن با شيرين بيان نافع سرفه از گرمى است . « 4 » خبازى پنيرك : پنيرك از جنس ملوخيا است مىگويند پنيرك ملوخياى بيابانى و ملوخيا پنيرك كاشتنى است . نوع ديگرى از پنيرك هست كه آن را ملوخياى جادوان مىگويند و آن همان گياه خطمى است . بعيد نيست كه بقلة اليهود هم از تيره پنيركها باشد و سرخرنگ است . پنيرك بيابانى لطيف و تر و خشك است . پنيرك كاشتنى كه زياد از حد آبكى است از قوتش كاسته است . در اول سرد و تر است و گفتهاند : پنيرك كاشتنى گرم و خشك است . كسى كه اين را گفته پولس نام دارد و گمانم مقصودش بقلة اليهود بوده كه آن را ملوخيا مىگويند نرم كننده است و مىگويند از
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 394
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٣٩٤
2 - نوع بزرگ بيابانى را خطمى گويند .
3 - نوع كوچك بيابانى را خبازى گويند .
راجع به نوع سوم خبازى نويسنده كتاب مخزن الادويه بيان كرده است كه برگ آن گرد و ذائقه آن بىمزه ، گل كوچك ، ميوه گرد و املس رنگ ، ميوه سفيد يا قهوهاى ، گل آن سرخ مايل به نيلى كمى مودار در قسمت بيخ ، بوته آن از خطمى خيلى كوچكتر است .
در طب اسلامى از جانب اطباى مسلمين تمام اجزاى اين بوته به سبب بودن مواد لعابى و سرد كننده استعمال مىشود لكن ميوه آن را بيشتر مورد استفاده قرار مىدهند .
آقاى پلىنى
pliny
با اشاره به
xenocrates
هامش
( 1 ) - فارماكوگرافيا ، ج 1 ، ص 204 .
( 2 ) - همدرد انگليسى ، ص 72 - 51 - 11 - 216 - 180 - 179 - 247 .
( 3 ) - دستور بريتانى ، ص 946 .
( 4 ) - حكيم اسفنديارى .