دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 393

مخصوص به اسم خطمى است و دوم صغير و آن مخصوص به اسم خبازى است و به فارسى خيرو مىنامند . از مطلق آن مراد نوع صغير برى است كه برگ آن مستدير ( دايره‌اى ) و بى مزه و اندكى خشن بخصوص پشت برگ آن و كوجكتر از برگ خطمى و گل آن كوچك و سرخ مايل به كبودى و تخم آن مدور اندك پهن و رنگ تخم بعضى سفيد و بعضى مايل به سياهى و گياه آن كوچكتر از خطمى و لعاب و پوست ساقه آن بسيار كمتر از خطمى و در ترى و تازگى اندكى لعاب دارد و چون خشك و كهنه شود با الكل بر طرف مىگردد و محل رويش آن در زمين نمناك و در پاييز و در بعضى بلاد در اول بهار مىرويد و خودرو و كاشتنى هر دو مىباشد و خريفى تا بهار و ربيعى تا تابستان مىماند . يك نوع نيز ديده شده كه برگهاى آن ريزه و نرم و گل آن كوچك كه در بهار مىرويد و تا تابستان مىماند و گياه آن خيلى بلند نمىشود بلكه كمى بر زمين مفروش مىباشد و برگ گل اينها همه سواى خطمى بلند و سرخ مايل به كبودى و كرنايى شكل و بعضى بزرگ و بعضى كوچك و گل خطمى بزرگ و مدور و پهن و بعضى سرخ و بعضى سفيد و زرد مىباشد . سرد و تر در اول و مىگويند در دوم مفتح سده جگر و مدر بول و زياد كننده آن و مواد خام و مراره‌اى را بيرون آورد و ممكن است افراط آن اسهال دهد و خون بيرون ريزد ، ضماد برگش پادزهر نيش زنبور است و بويژه اگر با روغن زيتون باشد ، كسى كه سم خورده تخمش را بخورد سم را قى كند و پادزهر نيش رتيل هم مىباشد . « 1 » اين گياه و گياهى به نام