دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 381

و لكن در طب يونانى خاك را با خاكهايى كه داراى مواد گچى يا معدنى مىباشد آب گرفته استعمال كرده‌اند و لكن بطور داخلى در طب يونانى استعمال نشده است بلكه بطور گل در امراض خارجى استعمال شده است و گل در موضوع خود مىآيد و در طب انگليسى استعمال داخلى خاك منع شده و موجب درست شدن كرم در شكم است و مصرفش مورث سنگ كليه است و اما خاكهايى كه سابقا اشاره داديم مثل خاكهايى كه داراى گچ و گوگرد و معادن است در آب خيسانده و صاف كرده و آبش را بطور داخلى خوراكى و خارجى مالش استعمال كرده‌اند . تراب الصيدا : خاك مغاره صيدا است كه در بلاد شام است و خوردن يك مثقال آن را با تخم نيم‌برشت جهت التيام استخوان شكسته مجرب دانسته‌اند . تراب الشارده : جزيره‌ايست در روم كه در آنجا هوام متكون نمىگردد و خاك آن جهت اسقاط زالوئى كه در حلق چسبيده باشد آزموده است حتى گندم و جو مزروع آنجا همين خاصيت را دارد . « 2 » طين مختوم از جزيره مليون بحر مغرب خيزد و در قديم زنى از تل خاك آنجا نقل بقعه راهبى مىنموده و بعد از شستن قرصها مىساخته و صورت راهب در آن نقش مىكرده و از اين جهت طين الراهب نيز مىنامند . ديسقوريدوس و جالينوس را اعتقاد آن كه خاكى است به خون بز نر سرشته و بالفعل جهت احاطه دريا به جزيره مذكور موجود نيست و به جاى آن ساير خاكها را استعمال مىكنند و بهترين آن در غايت سرخى مىباشد و در بوى شبيه به مثبت و گويا به چربى آلوده شده و بر زبان چسبد و پاشيدن آن در ساعت قطع خون زخم را تازه مىكند ، درد و الم سرد و خشك و ترياق جميع سموم و مقوى دل و مفرح و رافع مضرت هواى وبائى و اسهال دموى و چرك و قرحه امعاء و تبهاى حاره و نزف الدم اعضاى ظاهرى و باطنى و با شراب و آب گرم و شبت منقى سموم و طلاى آن جهت تسكين التهاب و تحليل صلابات و التيام جراحات تازه و كهنه و قروح خبيثه و زخم سگ ديوانه گزيده و شكستگى اعضا و