دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 380

آمد و شد خلق نرم شده باشد . سرد باعتدال و خشك و مجفف و رادع مىگويند . خاك زمين حار شمسى مجفف مىباشد و به سبب تغزيه است و در آن كثافتها مىباشد چون آن را غسل دهند تطيف آن با وجود تجفيف معتدل مىگردد در گرمى و سردى و گوشت مترهل را سخت گرداند و چون آن را قيروطى سازند و بر اورام و صلابت نهند نرم مىگرداند و چون در خاك شمسى صاحبان لحمى را نفع كند و باقى خواص آن در گل است . « 1 » خاك آنچه كه بخشى از سطح كره زمين را پوشانده موجب روياندن نباتات مىشود . « 2 » بهترين خاكها خاك خالص از ريگ و شوره و گوگرد است و طين الحراز جهت پاكى او مىنامند و به فارسى خاك رس مىگويند و اقسام خاكها بعد از احراق و شستن سرد و تر و لطيف‌تر و در افعال ثابت‌تر مىباشد لطيف‌ترين خاكها آن است كه در آبهاى شيرين جايى ته‌نشين شده باشد و طين مصرى كه از آب نيل حاصل مىشود بهترين اقسام آن و مجموع آن رادع اورام حاره و مقوى اعضا است و رافع حرارت مقعد و اعضا كه از سوارى بسيار و حركات حادث شده باشد و چون خاك خالص را در آبهاى مغشوش و شور ريخته بگذارند تا ته‌نشين شود اصلاح آن مىكند و چون با آب تلخ و شور مخلوط كرده عرق بكشند شيرين مىشود و مجربست . خاكى كه هميشه آفتاب بر آن تابيده باشد طلاى آن با سركه جهت گزيدن هوام بى مثل بوده و آنچه آتش بسيار ديده باشد بغايت مجفف و جالى بهق و رافع خشونت بدن و حكه و با سركه جهت گزيدن زنبور و خاك شور با نمك و سركه جهت كچلى سر اطفال مجرب است . « 1 » خاك داراى معدنيات و مواد شيميايى است و تاثير جذب دارد و خاك مكانهاى مختلف به نوع خودش و جنس خودش آثارى مخصوص به خود دارد . مثلا مكانهاى رملى نمكهاى بيشترى دارد و خاكى كه بر كوه است داراى معدنيات مىباشد .