ضربه و سقطه نافع و مضر ريه و مصلحش عسل و مضر سپرز و مصلح آن كتيرا و شربت آن يك مثقال است و بدلش نزد حقير گل داغتانيست و در امور مذكوره قوىتر از آن است طين شاموس با واو و بى واو ، كوكب الارض نيز گويند . قسمى از آن سفيد و ناصاف و با صفايح و شبيه به حجر المسن و با اندك براقى مىباشد و قسمتى بسيار سفيد و رقيق و سبك و بسيار و بر زبان مىچسبد و هر دو قسم در آب زود حل مىشود .
و از بلاد قبرس و صقاليه آرند در طبع و فعل قريب به گل مختوم و يك مثقال مغسول آن با مثل آن گلنار قاطع حيض دايم و عرق آن با شراب جهت سموم حاره و با ادويه مناسبه جهت نفث الدم و سيلان خون جميع اعضاء و حقنه آن با آب بارتنگ و شرب آن با آب بارتنگ و با اندكى سركه جهت قرحه امعاء زود اثر مىكند طلاى آن با آب و روغن گل جهت اورام حاره و نقرس حار مفيد است .
طين المصطكى : خاكى است خاكسترى رنگ و با صفايح و ثقيل الوزن در آب زود حل مىشود و از جزيره جيوش كه مصطكى حاصل مىشود مىآرند و در دوم گرم و خشك و جالى و مفتح و جاذب خون به ظاهر جلد و نيكو كننده رخسار است .
طين و قوقى : از ناحيه و قوقاى بلاد حلب آرند كبود رنگ و بسيار خشك و نرم و صاف و سرد و خشك و رافع اسهال و طلاى آن جهت بردن چرك بدن دموى و رفع اورام حاره به غايت مفيد است .
طين قيموليا : قسمى از آن سفيد و قسمى از آن به بنفشى و جرب و با لزوجه و ديرشكن و در آب دير حل مىشود و از بلاد اندلس و ارمن خيزد و قسم سياه اندلسى زبون است سرد و خشك و ياقوت محلله و در افعال ضعيفتر از شاموس است و بدلش طين مصرى است .
طين الكرم : خاكى است كه از بلاد سود بيارند سياه و كريه الرايحه ، يعنى بوى بد مبرد و محلل است چون در ابتدا نمو تاك انگور بر آن بمالند تاك را از آفات نگاه مىدارد و به اين جهت طين الكرم ناميدهاند . جالى بدن و جهت حكه بسيار نافع و در اكتحال بسيار مستعمل است .
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 382
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٣٨٢