ساقههاى آن را تارهاى ظريف ابريشمى مىپوشاند ميوهاش مدور ، شامل پنج قسمت جدا شدنى و خاردار است قسمت مورد استفاده اين گياه ، ريشه ، ميوه ، برگ ، دانه و گاهى كليه اعضاى گياه است . روايت از جابر بن حيان : خارخسك اسم فارسى است و خار گوش و شكوهنج و به شيرازى خارسوهوك و به اصفهانى هروا و عامه اهل مغرب اندلسى حمص الامير و به تركى دمورتيكان و به سريانى قوطى و به عربى خسك و اخراس العجوز و ظفرة العجوز و به هندى گوكهرو نامند . گل آن زرد ريز و نزديك برگ خار ، خارها بر شاخههاى دراز رسته و شاخهها از بن برخاسته و برگ آن عريضتر و طرف بالاى ساقه آن ستبرتر از پايين و بر آن چيزى باريك مثل موى و مجتمع تازه آن را مثل سبزى پخته مىخورند و گاهى در زمانه قحط از ميوه آن مغز بر آورده مثل نان حبوب پخته و مىخورند . با وجودى كه غالب بر مزاج آن برودت است يبوست براى آن زيادتر از بستانى است . « 1 » دو نوع خسك است : اولى برگش به برگ خرفه مىماند و از آن باريكتر است . نوع دومى خسك نمناك است كه در جاهاى مرطوب و در كنار آبها مىرويد . ساقه پايا دارد و برگش پهنتر از خار و خارها را مىپوشاند هر دو نوع خسك سردى مىرساند . ديسقوريدوس هر دو نوع خسك را سرد و خشك دانسته است .
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 368
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٣٦٨
ريشه و ميوه گياه اثر مقوى و اشتهاآور دارد و از آن در مواردى كه ادرار به سختى و به مقدار كم با حالت دردناك دفع مىگردد و همچنين دفع سنگ كليه و مثانه استفاده مىشود در رفع ناراحتىهاى پوستى ، بواسير و آسم مفيد واقع مىگردد .
هامش
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 163 .