ناميده است و اين را مقوى و مسكن در امراض جگر و مقوى باه استعمال كرده است و مقدار مصرف تا نصف گرم است و تراكيب ادويه مختلفه از آن بيان شده كه مثل تنتور ، عصاره و خلاصه دوانى بنام طريفولى مركب حضض جزء مهم آن مىباشد . « 1 » حضض : مكى آن را به يونانى لوفيون نامند و آن عصاره برگ و تخم نباتى است خاردار ، قريب به سه ذرع و پوست آن كاهى رنگ و برگ آن شبيه به شمشاد و ثمرش شبيه به فلفل و سياه و املس و طعمش تلخ و بهترين آن بيرون زرد مايل به سياهى و داخل آن مايل به سرخى و چون در آب اندازند كف آن به رنگ خون مىگردد و از آتش ملتهب شود و با قبض و مرارت باشد و مغشوش آن كه از دوشاب و آب مورد زعفران و صبر مىسازند ، محلول آن به رنگ خون نمىشود و باطن آن ياقوتى نمىباشد و آن معتدل در حرارت و برودت و در دوم خشك و قابض و رادع و محلل و مبرد و تحليل آن كمتر از ردع آن و آشاميدن آن جهت اورام باطنى و اسهال و قطع سيلان رطوبات و عرق و احتباس خون و نفث الدم سينه و سرفه و ادرار حيض و بواسير و درد جگر و يرقان سياه و زحير و گزيدن سگ ديوانه و حرارت گرده و التهاب و تشنگى و حقنه آن جهت اسهال مزمن و قرحه امعاء و غرغره آن جهت ورم حلق و مضمضه آن جهت تقويت لثه و قطور آن جهت چرك گوش و ضماد آن جهت شقاق مقعد و داخلش و تقويت موى و منع نزلات و اورام و اكتحال آن جهت جرب وحكه و سلاق و ضعف بصر و دمعه و رمد و نزلات نافع و مضر سپرز و مصلحش انيسون و حماما و قدر شربتش از نيم مثقال تا يكدرهم و بدلش حضض هندى است و آن عصاره فيل زهرج است و در جميع افعال قويتر از حضض عربى است مگر در ردع و آن سياهتر از نوع مكى مىباشد و مصنوع از
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 324
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٣٢٤
)
fam
berberidacex
( مىباشد كه اين عصاره و درخت داراى نمكى است كه آن را :
c
02
h
71
o
4
n berberinec
81
h
91
o
3
n vinetinec
81
h
91
o
3
n berbamine
هامش
( 1 ) - دستور بريتانى ، ص 1265 - 427 - 1158 .