دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 155

و همچنين آن را توتياى كرمانى و توتياى سفالك و سنگ بصرى نيز مىنامند و اطلاق توتيا كه در اكحال داخل مىشود بر سنگ بصرى و مستعمل نرم سائيده مغسول آن است ، زيرا كه استعمال غير مغسول آن جاير نيست اكثر اطبا نوشته‌اند كه آن معدنى و مصنوعى مىباشد و بعضى نوشته‌اند كه توتياى بحرى نيز مىباشد اصل توتيا دخانى است كه هنگام برآوردن اسرب و مس از سنگ ريزه و خاك معدن در انبوبه‌ها منجمد مىگردد و بهترين آن پارچها و انبوبهاى صلب بى خاك آميخته آن است . « 1 » شيخ مىگويد : وقتى كه مىخواهند سرب و مس و آهك را از معدن جدا كنند دودى كه برمىخيزد از آن ماده توتيا به دست مىآيد و اگر اقليميا بالا رود توتياى خوب بدست مىآيد ، اما اگر از رسوبى توتيا گيرند آن را سقوريون مىگويند . توتيا چندين نوع است : سفيد ، زرد ، سبز . توتياى نازك ، توتياى متراكم و سبر ، همه اين انواع در كرمان درست مىشوند ، اما توتياى هندى دردى مانند است در آب ته‌نشين مىشود و آن را بسقوريون مىگويند . تفاوت ميان توتيا و سقوريون اين است كه توتيا بالا رو و سقوريون ته نشين است و آن را اقليمياى مس مىشمارند اگر اين اقليميا به وسيله حرارت بالا رود توتيا مىگردد . مىگويند جانورى مدور و لاك سخت در دريا مىميرد و آب آن را به ساحل مىاندازد و از آن توتيا مىسازند كه بسيار لطيف است . خوبش آن است كه سفيد و فرار باشد . رنگش آبى تند ، تكه تكه مىباشد و طريقه حصولش اين است كه مس را در اسيد سولفوريك ( تيزاب گوگرد ) حل كرده اين را حاصل مىكنند . مزه توتيا تيز و شور و ماهيتش مصنوعى و معدنى معرفى شده است . و معدنى آن دو قسم است : يكى را به هندى نيلا و ديگرى را به كرمانى كهربا مىگويند . به هندى نيلا زهر قاتل و كرمانى كهربا مسدد است . مصلحش : به هندى نيلاراتى و كرمانى كهربا را مصلح عسل است و اين براى امراض خارش و زخمهاى مزمن مفيد است . « 1 » توتيا را به