آخرين 2 نفر هركدام روزى 3 مرتبه و هر مرتبه به اندازهء يك فندق از معجونى كه توسط يكى از پزشكان بيمارستان توصيه شده و تركيبى از سير و دانهء خردل و ترب كوهى و چند جزء ديگر بود خوراندم . سريعترين و جالبترين نتيجه با پرتقال و ليموترش به دست آمد . يكى از دو بيمار كه اين مركبات را خورده بود ، پس از شش روز بهبود يافت و آماده كار شد و ديگرى بقدرى سرحال و سالم به نظر مىرسيد كه او را مأمور مراقبت از ساير بيماران كردم . »
ليند خاطرنشان ساخت كه بعد از مركبات ، بهترين دارو براى بهبود اسكوربوت شراب سيب است . اما در ديگر بيماران ، تا 2 هفته بعد ، هيچگونه نشانهاى از بهبود قابل ملاحظه ديده نشد .
اينك ، با توجه به دو تجربه كه يكى متعلق به عصر ما و ديگرى مربوط به زمان قديم و بطور كلى قبل از عصر كلود برنارد است ، به داورى دربارهء آنها مىپردازيم : چنان كه ملاحظه شد ، هر دو تجربه بر مبناى اصول و مقرراتى واحد طرحريزى شده است و آن مقايسهء ميان دو يا چند نوع درمان با يكديگر مىباشد . در تجربهء عهد قديم ، چنانكه توضيح داده شد ، ليند بيماران را به چند دسته تقسيم و براى هر دسته رژيم غذايى خاص تجويز كرد و پس از چند روز ، آثار مختلف آنها را بررسى و با يكديگر سنجيد . در حال حاضر ، نيز براى بررسى در آثار تولبوتاميد ، همين روش را در چند دسته بيمار آزمايش و نتايج آنها را با يكديگر مقايسه كردهاند . پس از نظر منطق علم ، چه تفاوتى ميان دو روش قديم و جديد وجود دارد ؟ چون در پزشكى معاصر ، هر داورى به تجربه در جانوران و سپس انسان متكى است ازآنرو دربارهء همين تولبوتاميد ، پس از تجربهاى كه شرح آن گذشت ، دانشمندان رأى دادند « در بيمارانى كه تولبوتاميد به مصرف رسانده بودند مرگ بر اثر بيماريهاى قلب و عروق خيلى بيشتر از بيمارانى بود كه پلاسبو استعمال كرده بودند . » پس از احراز اين مطلب ، موضوع را ، به علت اهميت فراوانى كه در مورد درمان بيماران داشت ، نه تنها در مجلات پزشكى ، بلكه در مطبوعات عمومى انتشار دادند و به اطلاع عامه مردم رساندند .
چنان كه همه مىدانند وقتى بخواهند تأثير دارويى واحد را در بيماران مختلف مورد آزمايش قرار دهند ، سعى مىكنند ، تا حدود امكان ، آزمايش در شرايط يكسان انجام گيرد . يكى از شرايط جنس مرد و زن است كه از يكديگر جدا هستند ، و ديگرى سن است كه در سنين مختلف عمر ، كيفيت آزمايش تغيير مىكند . سومين شرط يكسان بودن نوع بيمارى است .
مثلا زنى را كه به بند آماس روماتيسمى آرتريت روماتوئيد دچار است با زنى كه در همان سن به همان بيمارى با همان علائم مبتلاست مقايسه كنند و تأثير دارو را در
دارو مسئله پزشكى قرن ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: سيد جلال مصطفوى كاشانى
ص٢٣٩