و خرافات گذارند و علم طبّ را تنها از زمان كلود برنارد به حساب آورند ؟
همين كلود برنارد كه در پزشكى جديد از او بتى ساختهاند چنين گفته است :
« هر علمى كه سزاوار چنين نامگذارى باشد ، علمى است كه قوانين دقيق پديدهها را بشناسد و آنها را بطور مطمئن پيشگويى كند و هرگاه آن پديدهها وجود پيدا كند بتواند بر آنها تسلط يابد و آنها را به فرمان خود درآورد . هرچه خارج از حدود اين تعريف و توصيف باشد علم بشمار نيايد و تجربهاى كوركورانه يا جهالت است » .
ما ، با اطمينان كامل و با شهامت هرچه تمامتر ، مىگوييم ، درست به عكس آنچه كه در مجلهء فرانسوى علم و آينده مندرج است ، پزشكى معاصر ، حتى با همان تعريفى هم كه كلود برنارد درباره علم كرده است ، تطبيق نمىكند . به عبارت ديگر پزشكى معاصر را نمىتوان از نظر تعريف كلود برنارد « علم » ناميد ، و اين انتقاد صريح و تند و بىپرده را از مبرزترين استادان پزشكى فرانسه كه درست از صد و بيست سال پيش به مخالفت با مكتب پزشكى جديد برخاستهاند ، اقتباس كردهايم . در صد و بيست سال پيش كه فرضيه سلولى ويرشو « 101 » آسيبشناس نامدار آلمانى وضع شد و طبق نظريهء وى بيمارىشناسى انسان براساس وجود بيمارى در سلولها استوار گرديد و در سراسر اروپا شهرت يافت تروسو « 102 » كه از نوابغ دانش پزشكى قرن نوزدهم فرانسه بشمار رود ، در آخرين درس خود در تالار هتل ديو ، درباره آينده پزشكى بشاگردان خود اعلام خطر كرد و چنين گفت :
« دانش پزشكى با غرقه شدن در جهان بىنهايت كوچك سلولها ، انسان را در كليت خود فراموش خواهد كرد . »
اما بانگ آن مرد دانشمند در كشاكش جزر و مد غوغاى سرسامآور پيشرفتهاى سريع و برقآساى رشتههاى مختلف علوم پزشكى و تلاطم امواج گوشخراش آراء و عقايد ضد و نقيض دانشمندان ، كه همچون سيلى بنيانكن همه چيز را با خود همراه مىبرد ، محو و نابود گرديد و نه تنها به سخن حكيمانهء آن استاد توجه نكردند ، بلكه توجه محافل پزشكى اروپا ، با پيدايش علم بيوشيمى و پيشرفت سريع آن ، ابتدا به سوى اجزاء درون سلولها و سپس به ملكولهاى متشكل آنها معطوف گرديد و طب ملكولى و علم الامراض ملكولى و داروشناسى مولكولى پديد آمد . پس از تروسو ، دهها تن ديگر از معاريف استادان پزشكى فرانسه ، نظير پاستور والرى رادو ، بزانسون ، پيددوليور ، همان نواى مخالف را سردادند و سرانجام نوبت به پرفسور پل ميليز « 103 » يكى از برجستهترين استادان پزشكى معاصر رسيد . وى چهار سال پيش ، در مراسمى كه براى بازنشستگى او
هامش
( 102 ) .Trousseau( 101 ) .Virchow( 103 ) .Prof . Paul Milliez