بستريشان درازتر شود . تقريبا صد هزار تن از اين بسترىشدگان ، به علت زيان داروها جان خود را از دست بدهند . چون مهمترين علت آسيب وارد به بيماران ، تداخل اثر داروها است ، ازاينرو براى اطلاع پزشكان و داروسازان و همهء دستاندركاران درمان بيماران كتاب « ارزشيابى تداخل اثر داروها » تأليف شده است كه بىكوچكترين شك اگر دستورهاى مندرج در آن دقيقا مورد عمل قرار گيرد ، در جلوگيرى از بسيارى از خطرات ناشى از داروها ، نقش مؤثر خواهد داشت ، ولى متأسفانه اين نقش مؤثر و سودمند اولا نسبى و جزئى است نه كلى ، و ثانيا اثر آن فرعى باشد و براستى بمنزله قطع چند شاخه از درختى است كه همهء ميوههاى آن زهرناك است . براى نجات مردم بايد چنين درخت مرگآفرين را از ريشه زد و از بن برافكند . اينك براى اثبات مطلب لزوما توضيح مىدهد :
1 ) تأثير نسبى دارد نه كلى : چنان كه مىدانيم ، هر قدر تعداد داروهاى مصرفى براى بيمار بيشتر باشد ، احتمال بروز عوارض و خطرات و تلفات هم بيشتر است . با توجه به اين امر اگر براى بيمار بسترى در بيمارستان بيش از شش دارو داده نشود ، احتمال واكنش نامطلوب ناشى از تداخل داروها در حدود 5 درصد است « 32 » ، ولى اگر تعداد داروهاى مصرفى از 16 بيشتر باشد ، اين احتمال به 40 درصد مىرسد ، و چون معمولا تعداد داروهاى مصرفى براى يك بيمار بسترى در بيمارستان از 16 بيشتر است و حتى ممكن است به 60 تا هم برسد ، بنابراين احتمال خطر براى بيمار 40 درصد خواهد بود . چون احتمال خطر در مورد تداخل اثر دو دارو بيش از 5 درصد نيست بنابراين با رعايت كردن دستورهاى مندرج در كتاب « ارزشيابى تداخل اثر داروها » فقط 5 درصد از كل خطرات ( كه 40 درصد است ) رفع مىشود نه همهء خطرات . ( براى توضيحات بيشتر به متن كتاب مراجعه شود ) .
2 ) تأثير فرعى دارد نه اساسى - به فرض محال ، اگر كسى در جهان پيدا شود كه حتى از اثرات سوء تداخل 60 دارو كه گاهى ممكن است براى يك بيمار بسترى در بيمارستان ، در طول مدت بسترى بودن ، تجويز شود ، اطلاع داشته باشد ( اين امر محال است زيرا كسى كه از اثرات تداخل سه دارو مطلع باشد هنوز از مادر نزاده است چه رسد به تداخل 60 دارو با يكديگر « 33 » ) و احتياطهاى لازم را نيز به موقع خود به عمل آورد ، به طورى كه ابدا از لحاظ تداخل اثر داروها هيچگونه زيانى به بيماران نرسد ( يعنى مسأله تداخل اثر داروها اصولا مطرح نباشد ) ، باز ، زيانهايى كه از يكايك داروها ،
هامش
( 32 ) .T . R . Harrison . Principes de Medecine interne Tome l . 1975 . p . 398 . Flammarion( 33 ) .Accidents therapeutiques . Compte - rendu de la reunion organisee par les centres anti - poisons de Paris - Marseille - Lyon 1973 page 76 .