قسم ششم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء
و اين نيز از چهار نوع خالى نبود :
1 . نبض قوى و سريع
سببش غلبهء قوّه و شدّت حرارت است . چه ، نبض قوى بىقوت و سريع بىحرارت صورت نبندد . و اين قسم خالى از عظم يا صغر نباشد ، بهر آنكه :
- در صورت عدم صلابت ، تقدّم عظم بر سرعت واجب است .
- و اگر مانع عظم صلابت يا انضغاط رگ باشد ، در اين حالت بىصغر نباشد ؛ مگر آنكه صلابت يا انضغاط چندان بود كه نبض را از عظم به درجهء اعتدالش فرود آرد .
2 . نبض قوى و بطىء
سبب او قوّت قوّه و قلّت حرارت است . چه :
- اگر سبب بطوء ضعف قوّه مىبود ، وجود قوى با بطىء صورت نمىبست . و اگرچه بطىء را تقدّم صغر لازم است ، ليكن مىتواند كه در اينجا غلبهء قوّه صغر را به درجهء اعتدالش داشته باشد . فافهم !