قسم پنجم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار عظم و صغر و امتلاء و خلاء
و اين نيز بر چهار نوع منقسم است :
1 . نبض عظيم و ممتلى
سببش كثرت حاجت ، چندانكه به عظم اكتفا كند * و كثرت دم يا بخارات بود .
و اين نبض در مرض ربو [ ى ] كه از بخارات قلب باشد نيز يافت مىشود ، به سبب غلبهء حرارت * و التهاب * و شدّت احتياج به جذب نسيم بارد و اخراج بخار دخانى * و بنا بر امتلاء ريه از ابخرهء قلب و تنگى منافذ هواى مستنشق .
و هرگاه عظم مكتفى احتياج نگردد ، سرعت و تواتر نيز لاحق شود .
2 . نبض عظيم و خالى
سببش زيادتى حاجت مكتفى به عظم و خلوّ شريان از كثرت روح يا خون است . و اين نوع در صورت خلوّ شريان از روح كثير متحقق الوجود نيست ( كما لا يخفى ) ، مگر در حالت خلوّ شريان از دم به سبب غلظ خون كه صلاحيّت نفوذ در شريان نداشته باشد .