قسم چهارم در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار عظم و صغر و صلابت و لين
و اين قسم نيز بر چهار نوع بود :
1 . عظيم و صلب [ نبض ]
و اين ممكن الوجود نيست ، چه عظم نبض را لين آلت شرط است و صلابت موجب صغر است .
2 . نبض عظيم و لين
سببش زيادتى حرارت ، چندانكه به عظم اكتفا كند * و غلبهء رطوبت ساذج يا غريزى است يا كثرت رطوبت ماديّهء مرضيّه ، ليكن نه بدان كثرت كه به سبب انضغاط قوّه ( بنا بر ثقل آن ) ضعف و صغر نبض رو نمايد .
و اين قسم نبض در اكثر امراض دموى ( مثل صداع دموى * و قرانيطس * و [ حماى ] ربع دموى ) يافته مىشود ؛ بنا بر لين آلت به سبب ترطيب دم ، و به جهت شدّت حاجت [ به ] ترويح به سبب حرارت خون .
و در اينجا ، بودن قوّه قوى ضرور نيست ، زيرا كه هرگاه آلت لين باشد ، در تعظيم نبض أدنى قوّت كفايت كند . اما سزاوار آن است كه لين آلت