خط استوا - شبيه به نبض فصل ربيع مىباشد ؛ لاتحاد سببهما .
و الهواء المعتدل يجعل النبض شبيها « 1 » بالنبض الربيع ايضا .
و در خفقان كه از ذكاى حسّ قلب حادث شود نيز اين نبض يافته مىشود .
و در مزاج طبعى حارّ ، بنا بر قوّت فاعل و مطاوعت آلت ، نيز نبض عظيم و قوى باشد .
اما اگر حرارت مزاج ناطبعى بود ، هرچند كه ناطبعى « 2 » قوىتر بود ، قوّت نبض ضعيفتر باشد ؛ چنانچه در حماى محرقه و غيره مىباشد .
و ايضا ، اگر صاحب مزاج بارد اصلى طعام گرم بخورد و با مزاج او بسازد ، نبض او عظيم و قوى شود .
و ايضا بعد هضم طعام ، در وسط خواب قوّت و عظم در نبض حادث شود ( بنا بر تزييد قوّه و حرارت مزاج به غذا ) * و انصراف حرارت غريزى به طرف خارج و مبدأ او ، براى تدبير غذا * و زيادتى لين آلت ، به نفوذ غذا . « 3 »
و گاهى نبض عظيم مىشود و در قوّت زياده مىگردد « 4 » به مجرد تناول طعام ( قبل از هضم و تولّد روح از آن و فيضان قوا بر آن ) ، بلكه به رايحهء طعام . و اين حالت بنا بر قلّت مواد غذايى رو دهد كه طبيعت هنگام فقدان طعام آن مواد را اندكاندك خروج مىكند تا كه بالكلّ فانى نشود و به فناى آن مزاج فانى نگردد . پس ، وقتى كه غذا وارد شود ، آن مواد را كه نزد او موجود است بهخوبى صرف مىنمايد براى توليد ارواح و قوا ، پس قوّت در اسرع مدّت ظاهر مىشود و مدّتى اين
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : شببها .
( 2 ) . ( در نسخه ) : تا طبعى .
( 3 ) . سيد اسماعيل جرجانى در اغراض الطبيه گويد : بهر آنكه حرارت غريزى اندر خواب به قعر تن بازگردد و به هضم غذا و پزانيدن فضلها مشغول گردد و هرگاه كه طعام هضم يابد و حرارت غريزى و روح از غذا مدد گيرد و به ظاهر تن ميل كند نبض عظيم و قوى گردد .
( 4 ) . ( در نسخه ) : مىگردد و .