قسم اول در انواع نبض مركّب ثنايى به اعتبار عظم و صغر و قوّت و ضعف
و اين قسم نبض بر چهار نوع بود :
1 . نبض عظيم و قوى
سببش غلبهء قوّه است * و كثرت حرارت چندانكه به عظم اكتفا كند و به سرعت و تواتر مؤدّى نگردد .
و اينچنين نبض در جنس مردان طبعى بود ، بهر آنكه مزاج رجال اسخن و اشدّ القوة از نساء است . چه ، آنها كثير الحركة و رياضتاند و طبيعت جبلّت آنها بر همين حال است .
و كذا نبض ابدان قضيف اعظم و اقوى از ابدان فربه باشد .
و نبض در سنّ شباب نيز عظيم و قوى بود و معتدل در سرعت . و اين به سبب كثرت حرارت و شدّت قوهء شبّان مىباشد و بنا بر آن ، اكتفا مىكنند به عظم * و سرعت معتدل از شدّت سرعت * و تواتر .
و نبض مذكور در فصل ربيع نيز حادث شود ، بنا بر آنكه مزاج فصل مسطور معتدل در حرّ و برد مىباشد ، و اعتدال مزاج مزيد قوّت و حافظ اوست .
و گويند كه نبض ساكنان بلاد معتدل المزاج - مثل بلدان موضوعهء بر