مقاله اول در بيان اقسام نبض مركّب
به اعتبار عظم و صغر ، و قوّت و ضعف ، و سرعت و بطوء ، و تواتر و تفاوت ، و صلابت و لين ، و امتلاء و خلاء حسب تركيب ثنايى و ثلاثى و رباعى و خماسى و سداسى كه هريك به فصول على حده مسطور مىگردد .
و وجه تركيب نبض به اينطور در انواع مذكوره آن است كه مثلا اگر دو قسم نبض از انواع مذكور خارج از اعتدال جنس خودها باشند و باقى اقسام بر اعتدال خود بودند ، آن را از قسم ثنايى شمرند ؛ و اگر سه قسم خارج و باقى انواع معتدل باشند ، آن را از قسم ثلاثى قرار دهند ؛ و على هذا تا قسم سداسى كه در آن جميع انواع مسطوره خارج از اعتدال خودها باشند .
و چون مقصد از بيان تراكيب مذكوره تبيين اقسام خارج الاعتدال از انواع مذكور است ، لهذا تراكيب اقسام معتدلهء انواع مذكور متروك ساخته و همچنان تراكيب اضداد هريك از آن انواع ( مثلا عظيم و صغير و جز آن ) كه در بادئ النظر عدم امكان اجتماع آنها مشهود است ، به تحريرش نپرداخته .
و وجه ترك تركيب انواع باقى اجناس نبض آن است كه انواع جنس استوا و اختلاف ، در هركدام از اقسام ثنايى و ثلاثى و غيره كه منظور باشد ، از اقسام مذكوره دريافت نمايند و انواع جنس نظام و غير نظام را - كه جنس مذكور