چيزى را كه از عظم و سرعت فوت شده .
اكنون ، بدان كه اسباب ثلاثهء نبض صغير - كه مذكور شدند - ضدّ اسباب سهگانه نبض عظيم بوند . و گاهى سبب چهارمى نيز موجب صغر نبض مىگردد و آن انضغاط قوّه است تحت مادهء غذايى يا خلطى . و اگرچه قوّه در اصل قوى بود ، ليكن به واسطهء انضغاط موجب صغر مىگردد .
* سبب انضغاط قوّه و عدم اقتدار آن بر تكميل انبساط ، با وصف موجود بودن « 13 » اسباب عظم ، از غذا ، ورود غذاى كثير المقدار بر معده است و بنابرآن ، لحوق گرانى بر قوّه و سستى حرارت غريزى .
* و موجب انضغاط از خلط اجتماع خلط متعفّن در محلى است و به واسطهء كثرت كمّيت و كيفيّت حصول انضغاط قوّه .
چنانچه در اوّل نوبتهاى تب مشهود مىگردد . « 14 »
هامش
( 13 ) . ( در نسخه ) : بودن و .
( 14 ) . مفرح القلوب ، حكيم ارزانى : « و سبب ديگر جهت صغر نبض انضغاط قوه است تحت ماده غذايى يا تحت ماده خلطى ؛ يعنى اگرچه در اصل قوه قوى بوده به واسطه انضغاط صغير مىگردد . و اما انضغاط از غذا چنان باشد كه هرگاه غذاى كثير المقدار بر معده وارد شود ، گرانى مىكند بر قوت و سست مىسازد حرارت غريزى را . پس قوه بنا بر انضغاط اقتدار نمىيابد بر تكميل انبساط ، اگرچه اسباب عظم موجود باشند . اما انضغاط از خلط چنان باشد كه خلط متعفن در محلى مجتمع شود و به كثرت كميت و كيفيت قوه را منضغط نمايد و نظيرش حال نبض است در اول نوبتهاى تب » .