در ايّام مسهل مطلقا نبايد فصد كرد و بايد در ايّام انذرات يا بحرانات خون كم كنند و همچنين قبل از چهاردهم مرض خوردن مسهل ضرر خواهد نمود نبايد مسهل بنوشند دستور اشاميدن چينى مخفى نماناد كه چوب چينى در بلاد اسلام در سنوات قبل نبوده تا آنكه در اوايل مائه تاسعه بدستيارى طبيبى مسمّى بمولاناه نور اللّه در اين بلاد بهم رسيده و مذكور نموده كه از نواحى ظلمات بياورند و اهل فرنك بسيارى از امراض مزمنه را بدان علاج مىكند سيّما مرض آتشك را و برخى ديكر هم مىكويند كه محلّ انبات او قرب بمعدن كلابى باشد خلاصه بهترين او آن است كه چون بشكند رنكش سرخ باشد مانند كل شفتالو و سست نباشد و بسيار سخت و صلبت و سنكين نباشد و سبك نباشد و كم كرده باشد و متوسط در صغر و كبر باشد و چون بجوشانند آب او رنك جزاب ريحانى بود و طعم ان بحلاوت مايل باشد و چون طبخ تمام يابد و هيّنتى بر روى آب ظاهر شود و كهنه و كرم زده نباشد و مزاج او را مولانا نور اللّه و سالك الدّين و ساير اقدمين در درجهء اوّل حار رطب دانستهاند و حكيم مؤمن و برخى ديكر از متاخّرين مركّب القوى دانستهاند مايل بحرارت و يبوست در او غالب بر حرارت على اى حال جهة آتشك و امراض مزمنه و قروح خبيثه و ساير امراض سوداوى چون جرب و حكّه و تب ربع و نواصير و درد مفاصل و جذام و داء الفيل و اوجاع بارده و داء الثعلب و الحيّه و آكله و ماليخوليا و سرطان و بهق و برص سياه و قطع عادت افيون بىنظير و ملطّف و محلّل و مدّر بول و عرق و مقوى باه و منقّى خون و
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 175
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص١٧٥