[ نكته در امتياز اقسام مغص ]
امتياز : بقراط فرموده كه مغص مىباشد از تلذيع شديد و مىباشد از ريح غليظ كه نيابد منفذى ، بلكه منحصر است در لفايف امعاء . و به قولى مغص از رياح ممدّه است يا از فضلات غليظه كه طبيعت جهد مىكند در دفع آن و دفع نمىشود . پس اگر باشد به سبب فضلات حادّه استفراغ بايد كرد بعد از استعمال ادويهء معدّله مثل بزرقطونا و روغن گل . و اگر از كيموس غليظ لزج است استعمال بايد كرد ادويهء ملطّفهء مقطّعه مثل حبّ الرّشاد و روغن زيت . و اگر از رياح غليظه است استعمال بايد كرد چيزى را كه پراكنده كند رياح را مثل سداب و زيره و نانخواه و حبّ الغار .
حبّ افاويه ، نافع است مغض ريحى و ثفلى و قولنج را : مصطكى ، زنجبيل ، قرنفل را با فلفل و دارفلفل هر كدام يك درم ، محموده و شكر ابيض هر كدام هفت درم ، خردل سفيد به مثل نخود حبوب سازد هر حبّى يك مرتبه اجابت مىكند . و گفتهاند نيم مثقال ، قولنج را دفع مىكند با لعاب ريشهء خطمى و روغن بادام استعمال شايد .
و از براى مغصى كه متولّد از بلغم و ريح شده باشد مناسب است ادويهء مذكوره : اصل السّوس ، وج ، قردمانا ، تخم كرفس ، انيسون ، حبّ بلسان ، غاريقون ، قنطوريون ، زراوند طويل ، به عسل بسرشند و با آب گرم بخورد چنانچه مغص با اسهال است ؛ و الّا با ادويهء مسهله بخورد . در نسخهء ديگر وج و قردمانا نيست و به طريق سفوف دو درم با ماء العسل يا آب گرم مقرّر شده .
[ حكم مسيح در مغص شديد مرارى ]
مسيح در مغص شديد مرارى حكم كرده است به خوردن دو درم بزر قطوناى بوداده با سه مثقال روغن گل ، و يا روغن « 109 » و دو درم صمغ عربى بنوشند . و نشستن در آبزن كه جوشيده باشد در آن آس ، يا در طبيخ شبت و بذر كتان و حلبه و خطمى و تخم زيتون و پشك شتر ، و حقنه به العبه و شحوم .
[ البسايط در مغص ]
البسايط :
بوره مسكّن مغص و محلّل رياح است به شربتى نيم درم ، ولى به جهت معده ردىّ است ، مصلحش گلقند است .
قسط معجون به عسل سحق شده نافع است وجع معده و مغص و وجع كليه را و مفتّت حصات است ، بدلش وج و مصلحش خطمى است .
كرويا نافع است مغص را به شربتى دو درم .
هامش
( 109 ) . نام روغن در نسخهء خطّى نيامده است . شايد مراد همان روغن گل باشد كه گل به قرينهء معنوى از آن حذف شده است .