و هرگاه يقين در سحج امعاء حاصل شود در منضج ، پانزده مثقال آب برگ خنك « 107 » داخل نمودن كثير النفع است و هرگاه محتاج به تكرار شود به اين نحو ، يك روز در ميان مسهل را بنوشند و تكرار در منضج نمايند تا رفع علّت شود .
و هرگاه علّت به واسطهء حدّت صفرا بود ، دستور معالجه همان نهج مذكور است . و توان در مسهل ثانى آلوى بخارايى اضافه نمود و در ايّام منضج آش آلوى بخارايى توان داد و غذا در اين نوع ، از شيرهء جو و بادام مجوّز است .
و هرگاه با تزهّر « 108 » صفراوى قى باشد و با خون باشد ، سفوف طين را با روغن بادام و لعاب به دانه بدهند . صفته : تخم ريحان ، بزرقطونا ، تخم مرو بوداده ، نشاسته ، صمغ عربى ، و گل ارمنى اجزا را مساوى بو داده و كوفته با تخمها ممزوج نموده در آب جوشيده ريخته ؛ و هرگاه قوّت دوا را زياده خواهند ، در آب برگ خنك ريزند ، بنوشند . و بعد از انقطاع خون ، شرب آب انار و شربت به و به ليمو و سفوف حبّ الرمان و غذا از آش اناردان جايز است .
ولى قياس حقير در دستور معالجه بر آن است كه هرگاه براز مخرج ، دم صرف است و قليل ، و گاهگاه دفع مىشود مسهل لاعلاج بايد فلوس باشد ، و هرگاه بلغم صرف است مسهل روغن چراغ به نمك ، و غذا آش شبت . و مكرّر ديده شده كه بعد از انقطاع پيچش و رفع غائله ، دم مائى دفع مىشود . در آن حالت مبادرت به حقنه بايد نمود كه اخذ اجزاء نمايد از جو سوخته ، مازوى سوخته و كاغذ با آب گرم ، خنك و ترياك شش نخود ، زردهء تخممرغ دو دانه ، اماله نمايد .
[ البسايط در قروح امعاء ]
خوردن تخم خرفه نافع است قروح امعاء را و قوى التّطفيه است .
آب برگ خنك ، قروح امعاء را قاطع دم است .
آب طبيخ بيخ خطمى ، نافع است قرحه را به واسطهء قوهء قابضه .
مازو مفيد است به واسطهء منع تجلّب به امعاء .
لحية التيس نافع است قروح امعاء را و همچنين اقاقيا .
هامش
( 107 ) . نگاه كنيد به پانوشت شمارهء 89 .
( 108 ) . نگاه كنيد به پانوشت شمارهء 104 و 105