ماهيگيران ، بدون توجه به نقش تعاون ، مطرح گرديد .
شركت سهامى شيلات ايران با شتابزدگى قايقها ، پرهها و ادوات صيد صيادان پيمانكار را خريدارى كرده به گروه صيادانى كه در شركتهاى تعاونى ماهيگيران متشكل شده بودند واگذار نمود . از آن پس بيست واحد شركت تعاونى كه در هريك حدود پنجاه صياد عضويت داشتند فعاليت خود را آغاز كردند .
هماكنون تعداد پنجاه شركت تعاونى ماهيگيران در سواحل درياى خزر به صيد ماهيان فلسدار اشتغال دارند كه تحت ضوابط و مقررات تعيين شده از سوى شركت سهامى شيلات ايران فعاليت مىنمايند .
اداره امور شركتهاى تعاونى ماهيگيران كه در هريك از واحدهاى ادارى كل شيلات گيلان و مازندران متمركز مىباشند ، نظارت بر فعاليتهاى شركتهاى تعاونى ماهيگيران را به عهده دارد .
گروهى ديگر از صيادان آزاد نيز با دريافت كارت صيادى از كميته صيد شركت سهامى شيلات ايران ، تحت ضوابط خاصى كه از سوى شركت اعلام گرديد به تشكيل « شوراى صيادان آزاد » مبادرت كرده در گروههاى سه نفرى در هر قايق به كار صيد اشتغال ورزيدند . اميد آن است در آينده با بهرهگيرى از وسايل و امكانات ويژهاى بتوان از اين گروه صيادان دامگستر در برنامه صيد ماهيان كيلكا كه از ذخاير غنى درياى خزر است استفاده نمود .
روسها و صيد ماهيان غضروفى
مهمترين عامل توجه روسها به سواحل شمالى ايران غير از هدفهاى سياسى ، بهرهگيرى از منابع سرشار ماهيان غضروفى و خاويار ايران بود ، لذا همزمان با كسب امتياز بهرهبردارى از ماهيان جنوب درياى خزر ، كارشناسان و متخصصين صيد ماهيان غضروفى از اقصى نقاط سواحل شمالى و غربى درياى مزبور ( آستاراخان ، باكو ، لنكران و ساليان ) به مراكز صيد و فعاليتهاى بهرهبردارى شيلات روى آوردند .
در آغاز ، روسها دو مركز عمده بهرهبردارى در سواحل ايران احداث كردند ؛ واحدهاى متعددى كه به نام « واطاكه » توسط آنان در طول سواحل ايران ايجاد شده بود ، كليه محصول صيد خويش را به اين دو مركز تحويل مىدادند .
يك مركز نيز در آستارا تأسيس گرديد كه خدمات فنى و كارشناسى را در مورد برنامههاى صيد و رفع نيازهاى ساير واطاكهها انجام مىداد .
يكى ديگر از مراكز عمده صيد ماهيان غضروفى و استحصال خاويار ، رودخانه موسىچاى در سفيدرود بود كه محصول صيد واطاكههاى مستقر در سواحل مركزى را تحويل مىگرفت .
عمليات صيد ماهيان غضروفى توسط قايقهاى صيادى انجام مىگرفت كه ، با استفاده از پارو و بادبان ، در مسير ساحل تا محل استقرار وسايل صيد در دريا رفتوآمد مىنمودند .
تا سال 1293 شمسى صيد ماهيان غضروفى در سواحل ايران توسط قلابهاى ويژهاى انجام مىگرفت و گروههاى سه نفرى صيادان در هر قايق عمليات صيد را انجام مىدادند .
از قلابهاى ويژه صيد ماهيان غضروفى به دو صورت استفاده مىنمودند :
قلابهاى صيد ماهيان خاويارى كه قبل از آشنائى صيادان با دامهاى مخصوص صيادى مورد استفاده بوده است .
الف - قلابهاى ساده ، در طول ريسمان 5 / 7 مترى ( ديلىنيك ) .
تعداد 50 عدد قلاب آهنى به قطر 4 - 3 ميلىمتر كه معمولا به فاصله 15 - 20 سانتىمترى به ريسمان اصلى ( ديلىنيك ) متصل بوده ، بدون طعمه در مسير حركت ماهيان در مناطق كمعمق دريا و يا رودخانه سفيدرود مستقر مىگرديد .
ب - قلابهاى زبانهدار ( ژيويدنو ) كه به وسيله طعمه در مناطق عميق دريا و بيش از عمق 150 مترى ماهيان غضروفى را صيد مىكردند . اين قلابها از روسيه و يا انگلستان وارد مىشد . اتصال هريك از قلابها به ريسمان 5 / 7 مترى ( ديلىنيك ) با فاصله 1 مترى صورت مىگرفت و تعداد صيادان اين گروهها در هر قايق به چهار نفر افزايش مىيافت .
صيادان ويژه صيد ماهيان غضروفى ابتدا از روسيه اعزام مىشدند و اين گروه از صيادان ، در اصل كارگران مهاجر آذربايجانى و ايرانيانى بودند كه مدتها در تأسيسات صنعت نفت باكو و يا به عنوان پاروكش در قايقهاى صيادى روسها فعاليت داشتند . عدم آشنائى ايرانيان با ويژگيهاى صيد و بهرهبردارى از ماهيان غضروفى موجب شد كه تعداد زيادى از اين كارگران به عنوان صيادان پاروكش به سواحل شمال ايران گسيل گشتند و هريك از قايقهاى صيادى تحتنظر يك كارشناس صيد از اتباع روس به نام « سرصياد » به صيد ماهيهاى غضروفى مىپرداخت .
اغلب صيادان آذربايجانى مهاجر ، از روستاهاى بريسلى ، شيخلى و ننهكران از توابع اردبيل بودند كه به منظور فعاليتهاى كارگرى به آذربايجان روسيه مهاجرت مىكردند . اين گروه از كارگران به دليل كسب مهارتهاى كارگرى و صيادى در آذربايجان توسط كارگزاران ليانازوفها انتخاب گرديده به ايران اعزام مىشدند .
پس از انقلاب اكتبر كه مراجعت كارگران آذربايجانى تبعه ايران به شوروى محدود و ممنوع گرديد ، اين گروه از كارگران كشاورز در اوقات فراغت خويش بعد از برداشت محصول ، جهت فعاليتهاى كارگرى به استان گيلان مخصوصا به بندر انزلى مهاجرت مىكردند . مقارن سال 1304 شمسى استفاده از تورهاى مخصوص صيد ماهيان غضروفى آغاز گرديد . اين تورها به طول 21 متر و عرض 4 متر توسط چهار صياد در هر قايق صيادى به صورت